– اسراف………………………………………9
– کسب درآمد از راههای حرام………………………….10
11- رباخواری………………………………………………………………..
12- کم فروشی ……………………………………..
13- رشوه……………………
فصل پنجم: راهبرد های سیاست و اقتصاد سالم از دیدگاه قرآن و سنت ……………
راهبردهای سیاست و اقتصاد سالم……………………
الف- افزایش مهارت و کار آفرینی…………………………..
ب- مبارزه با بیکاری …………………
ج – میانه روی …………………………….
وجود حاکمان و مسولان با صلاحیت ………………….
قوانین مناسب مبتنی بر آمو زه های دینی ……………………
آمیختن ارزشهای اخلاقی با سیاست و اقتصاد ………………..
فصل ششم : نتیجه گیری و پیشنهادات ،منابع و مآخذ………………

فصل اوّل
کلیات تحقیق :
بیان مسأله:
اقتصاد از مقوله های مهم در زندگی بشر است و تأثیر آن نه فقط در امور دنیوی بلکه با سعادت و شقاوت اخروی ؛ارتباط دارد. از طرفی هم بین اقتصاد و سیاست , ارتباط متقابل وجود دارد از مسائل مهم در بعد سیاست و اقتصاد مسأله ی سلامت آن است. به عبارتی اگر اقتصاد و سیاست بر مبانی و اصول و شیوه های درست و کارآمد استوارباشد آن وقت نتایج مناسب و سعادت بخش خواهد داشت. داشتن سیاست و اقتصاد سالم مطلوب انسان ارزشی است . چرا که این نوع سیاست و اقتصاد را درراستای دیا نت و بندگی خداوند و در خدمت آبادانی دنیا و آخرت خود و جامعه ی خود می داند.
تنها منبعی که می تواند ما را به طور کامل در جهت ا طلاع از ویژگی های سیاست و اقتصاد سالم یاری کند, قرآن و سنت است. شاهد این مدعا ،آیه ی: «وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْ‏ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَهً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمینَ »(نحل ،89) و این کتاب را که روشنگر هر چیزى است و براى مسلمانان رهنمود و رحمت و بشارتگرى است، بر تو نازل کردیم. , اکنون این سؤال مطرح است که فعالیتهای سیاسی و اقتصادی مسلمانان , چگونه می تواند برخوردار از ویژگی های قرآنی و منطبق با سیا ست و سیره ی معصومین (ع) باشد؟ آن هم درشرایطی که مخالفان قرآن و ا سلام سعی می کنند تا دین را در زمینه های سیاسی و اقتصادی ناکارامد و حتی بدون کاربرد جلوه دهند وآنرا محدود به مسائل عبادی (به تعبیر خودشان) کنند.
هدف اصلی انجام این پایانامه معرفی معیارهای سیاست و اقتصاد سا لم از دیدگاه قرآن و حدیث به عنوان پایه ای برای اجرای عدالت اقتصادی است. جامعه سالم قرآنی و توحیدی، جامعه ای است که از اقتصاد سالمی در نظام مدیریت تولید و توزیع و الگوهای مصرف برخوردار باشد و قرآن به همه این ابعاد توجه داشته و راهکارهای علمی، ساده و درهم تنیده ای را از یک جهت ارایه داده که بدون توجه به پیوستگی و بستگی همه اجزا آن هرگز نه می توان به درک درستی از مفاهیم و معیارها و راهکارهای آن رسید و نه می توان آن را توجیه، تحلیل و تفسیر کرد. یک سیاست و اقتصاد سا لم، اصیل، پویا و شکوفا نمی تواند همیشه ناظر به زمان حال باشد، بلکه باید آینده و حتی نسل های پس از آن را نیز در برگیرد.
ضرورت پژوهش در اصطلاحات سیاسی قرآن کریم از آن روست که قرآن، قانون اساسی اسلام به شمار می‌آید؛ بنابراین برای کشف اهداف سیاسی این دین، چاره‌ای جز آشنایی با زبان و فرهنگ و اصطلاح‌شناسی خاص قرآن کریم نیست. به خصوص که قرآن کریم در حدود چهارده قرن پیش نازل شده و در این مدت طولانی، تغییرات و تحولات بسیاری در زبان عربی رخ داده که معلوم نیست زبان عربی که امروزه رایج است همان لسان قرآنی باشد؛ بنابراین برای شناخت اصطلاحات سیاسی قرآن، لازم است در آیات تأمل کرده و از روایات اهل بیت استمداد جوییم.
ازآنجاکه سیاست یک مفهوم قرآنی است ومتاسفا نه باعملکردها و کارنامه های سیاه اکثرسیاستمداران.این مفهوم درنزد عامه ی مردم دارای وجهه ای منفی شده لذا باید تلاش کرد در سایه ی قرآن واحادیث، این مفهوم را ازبرداشتها و کاربردهای ناسالم جداکرد
انگیزه اینجانب در این تحقیق ، ارائه ی ویژگی های جامع و کارآمد سیاسی و اقتصادی در جهت بهینه سازی سیاست و برنامه ریزی و تصویب قوانین اقتصادی وسیا سی کشور مبتنی بر آموز های قرآن و حدیث و ایجادراهکارها ی قرآنی برای اعمال برنامه های دولت و هدایت فعالیت های سیاسی و ا قتصادی، در مسیر مطلوب و رسیدن به اهداف اسلامی در دهه ی پیشرفت و عدالت است.
ا

اهداف تحقیق:
1- دستیابی به مهمترین ویژگیها و خصوصیات سیاست و اقتصاد سالم با بهره گیری از قرآن و حدیث
2- آشنایی با مبانی واصول و راهبردهای سیاست و اقتصاد سالم از دیدگاه قرآن و حدیث.
ضرورت و اهمّیّت تحقیق:
از نظر قرآن ، اهمیت اقتصاد سالم در سرنوشت ا بدی ا نسان ، قرب الهی و ربانی شدن و رسیدن به آسایش و آرامش مادی و معنوی ، تنها در سایه یکتاپرستی، سلامت ا مور ا قتصادی و پرهیز از هرگونه فساد وزیاده خواهی تحقق می یابد. (اعراف، آیه85؛ هود، آیات 84تا 86) از این رو امور اقتصادی و معیشتی مردم و آسایش آنان، دارای جایگا هی مهم در حد مسائل اعتقادی و عبادی است. (بقره، آیات3 و 41و 43و 83و 177 و 277؛ نساء، آیه39 و آیات دیگر) بر همین اساس، حضرت شعیب(ع) اصلاح و تصحیح امور اقتصادی جامعه را هم پای اصلاح امور اعتقادی و اخلاقی جا معه پیگیری می کند (اعراف، آیه85؛ هود، آیات84تا 86؛ شعراء، آیات177 و 181 تا 183) پیامبر(ص) نیز به حکم آموزه های قرآنی این گونه عمل کرد.
نظریه پردازان درمورد ماهیت و چگونگی سیا ست خارجی دراسلام پرداخته اند،اما تحقیق حاضر برآن است تا ازمنظر قرآن و حدیٍث به موضوع« بررسی ویژگی های سیا ست و اقتصاد سالم» بپردازد . آیات سیاسی در قرآن بر مبنای دخالت دین در سیاست پایه گذاری شده است. نظام خاص سیاسی در قرآن بر اساس ولایت الله و اطاعت از خدا و رسول و اولوالامر نهادینه شده است « یا أَیُّهَا ا لَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فی‏ شَیْ‏ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْویلاً» (59 نساء)اى کسانى که ایمان آورده‏اید! خدا را اطاعت کنید و از رسول و اولى الامر خود (جانشینان پیامبر) اطاعت کنید. پس اگر درباره چیزى نزاع کردید آن را به حکم خدا و پیامبر ارجاع دهید، اگر به خدا و قیامت ایمان دارید. این (رجوع به قرآن و سنّت براى حلّ اختلاف) بهتر و پایانش نیکوتراست. که خود گویای توجه قرآن به رهبران جامعه است . خداوند در آیه اى به موسى و هارون مى فرماید : «وَ لا تَتَّبِعانِ‏ سَبیلَ الَّذینَ لا یَعْلَمُونَ »(یونس ،89) و راه کسانى را که نمى‏دانند پیروى مکنید.
تحقق سیا ست های سالم اقتصادی نیاز مند آشنایی با مبانی اقتصاد اسلامی و عمل به توصیه های بر گرفته از معیار های قرآن است و لذا ایجاد عدالت سیا سی و اقتصادی به عنوان مهمترین مأموریت پیامبران در دستور کار قرارگرفته است تا شرایط به گونه ای تحقق یا بد که ا قتصاد، سالم و پویا باشد و همگان از آسایش و اقتصاد مطلوب و مناسبی برخوردار شوند و اینگونه نباشد که باعث شکاف طبقاتی و فقر و تبعیض شود . باتوجه به وضعیت ناسالم و نا بسامان سیاسی دردنیای جدید و گسترش روزا فزون این روند، نگاه های پرسش آمیزی به سوی قرآن واحادیث دوخته شده است مبنی براینکه قرآن وحدیث، چه آموزه هایی درجهت سالم سازی سیاست دارند؟
پیشینه و نوآوری تحقیق :
سیاست و اقتصاد دو مغهوم قرآنی هستند که از اهمیت و بار معنوی بالایی در دین اسلام برخوردارند. چرا که سیاست و اقتصاد ابزارهای کارآمدی هستند که می توانند در پیشبرد اهداف بلند و جهانی اسلام , مؤثر باشند. پس از قرآن , در سایر کتب و منابع مانند نهج البلاغه (نامه امیر المؤمنین به ما لک اشتر ) اصول کافی و تحریر الوسیله امام خمینی (ره) و..روایات زیادی در باب سیاست و اقتصاد اسلامی و روابط متقابل آن دو باهم , وارد شده است.
همچنین مسأله ی سا لم سازی سیاست و اقتصاد در پیام های نوروزی مقام معظم رهبری ,در فاصله سالهای 1390 – 1391 -1392-1393 با عنا وین سیاسی واقتصادی بیان شده است.

در زمینه ی تحقیقات دانشگاهی , مرتبط با این موضوع مواردی از این قبیل انجام شده است:
– پایانامه ی” آفات ثروت اندوزی و شیوه های مبارزه با آن از دیدگاه قرآن و حدیث”
در این پایان‌نامه نویسنده به جایگاه ثروت و ثروت ‌ا ندوزی و آفات ثروت‌ ا ندوزی از نظر قرآن و احادیث نظیر: غرور فردی و فقر اجتماعی ، و راههای مبارزه با ثروت‌اندوزی و نمونه‌هایی از ثروت‌اندوزان بد نا م و عاقبت آنان مثل قارون پرداخته شده است. (نجاتی،1379 )
ـ پایان نامه ی:” فقر و غنا در قرآن و حدیث”
در این پایان‌نامه به مسئله فقر و غنا در قرآن وحدیث و اصول و کلیات روش استنباط پدیده‌های اجتماعی بویژه فقر و غنا از دیدگاه قرآن و حدیث؛ پرداخته شده و نگارنده اهمیت مال و ثروت و درجۀ اعتبار آن را از نظر اسلام و اقتصاد اسلامی بررسی نموده است. و با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم، شیوۀ مواجهۀ اسلام با مال و ثروت را بیان کرده و در ذیل آیات به سخن معصومان (ع) نیز تمسک جسته و در ادامه به ریشه‌یابی علت فقر فقرا پرداخته است. (شاکر، 1370)
پایان نامه ی: “اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث”

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

در این پژوهش محقق «اخلاق اقتصادى» را بخشى از آموزه هاى اسلامى می دا ند و مؤلفه هاى رشد و توسعه اقتصادى و رفاه عمومى در پرتو عدالت اجتماعى را ارائه مى کند و از سوى دیگر، شیوه هاى مقابله با مفاسد و سالم سازى فعالیتهاى اقتصادى را ارائه مى نمایاند و بستر لازم را جهت رشد معنوى و سعادت ا بدى انسا ن فراهم مى سازد. (ایروا نی، 1383)
مقاله :” مبانى اقتصاد از دیدگاه قرآن کریم” در این بررسى، خاطرنشان شده که از منظر قرآن کریم، اقتصاد سالم و رشدیابنده مبتنى بر اصول ذیل است:
شناخت و تدبیر امور اقتصادى از راه تفقّه، تعقل، اعتقاد به توحید (تجلّى توحید در اقتصاد)، اعتقاد به معاد، اعتقاد به مظهرى از عبودیت بودن عملیات اقتصادى، دخالت دولت در اقتصاد، عدالت در عملیات اقتصادى و تزکیه. (انصاری، جعفر ، ش66، ص17.)
  “اصول سیا ست خارجی در قرآن”در این تحقیق به برخی از اصول سیاست خارجی از دید گاه اسلام که چارچوب کلان سیاست گذاری خارجی دولت اسلامی را سا مان می د هند و دولت اسلامی نمی تواند در سیاست خویش آنها را نادیده انگارد. پر داخته شده است از جمله : « اصل نفی سبیل » ، « اصل دعوت یا جهاد» ، « اصل عزت دینی » ، « اصل پا یبندی به معاهدات بین المللی » (سجادی ، 1380 – شماره 15
(14 صفحه – از 169 تا 182)
با توجه به سوابق تحقیقات انجام شده می توان گفت که در زمینه بررسی ویزگی های سیاست و اقتصاد سالم به طور مجزا و بدون بررسی تأثیرات متقابل ا ین د و برهم، به اندازه ی کا فی کار شده است. انگیزه اینجانب در این تحقیق ، بررسی روابط و تأ ثیرات متقابل سیاست و اقتصاد سالم و ارائه ی ویژگی های جامع و کارآمد سیاسی و اقتصادی در جهت بهینه سازی سیاست و برنامه ریزی و تصویب قوانین اقتصادی وسیا سی کشور مبتنی بر آموز های قرآن و حدیث و ایجادراهکارها ی قرآنی برای اعمال برنامه های دولت و هدایت فعالیت های سیاسی و ا قتصادی، در مسیر مطلوب و رسیدن به اهداف اسلامی در دهه ی پیشرفت و عدالت است.
سوالات تحقیق
الف. .از دیدگاه قرآن و سنت مبانی و اصول سیاست و اقتصاد سالم چیست؟
ب. ویژ گیها و تأثیرات متقابل سیا ست و ا قتصاد سا لم , از دیدگاه قرآن و سنت چیست ؟
ج. موانع تحقق سیاست و اقتصاد سالم از دیدگاه قرآن کدامند؟
د.راهبردهای سیا ست و ا قتصاد سا لم از دیدگاه قرآن کدامند؟
– فرضیّات تحقیق :
الف – از دیدگاه قرآن : حا کمیّت ار زشها ی اخلاقی ، خود کفایی و رشد . و بهر ه مند ی از سعادت دنیوی و اخروی از ویژگی های سیاست و اقتصاد سالم است.
ب- جهت دهی به رونق ا قتصاد، کار و تلاش، ا فزایش تولید و خودکفایی و صادرات و تقویت قدرت بین المللی و عدم و ابستگی به بیگانگان از تأ ثیرات متقابل سیاست و اقتصاد سالم هستند.
ج – توحید محوری ،عدالت ،رشد و کمال ،کرامت و آزادی انسان ،از مهم ترین مبانی و اصول سیاست و اقتصاد سالم است .
د- فساد اخلاقی ، رفاه زدگی ،احتکار ،کم فروشی ،غش د ر معا مله و نادیده گرفتن ظرفیت های سیاسی و اقتصادی داخلی
والگو پذیری از بیگانگان از ویزگی های اقتصاد ناسالم است.
ه. افزایش مهارت ،کار آفرینی ، مبارزه با بیکاری ، میانه روی ، وجود حاکمان و مسولان با صلاحیت در اداره امور کشور ،قوا نین مناسب مبتنی بر آموزه های دینی و آمیختن ارزشهای اخلاقی با سیاست و اقتصاد از راهبردهای سیاست و اقتصاد سالم است.
نوع و روش پژوهش :
پژوهش حاضر پژوهش کیفی و از نوع نظری و بنیادی است و از آنجا ئیکه در این پژوهش هدف تبیین و استنتاج مبانی، اصول و مصادیق و راهبردها سیاست سالم و اقتصاد سا لم از دیدگاه قرآن و حدیث می باشد و همچنین سخنان ا ئمه نیز به نوعی فرا تر از ا ندیشه ا نسا نهاست و بسیار نزدیک به زبان وحی می باشد لذا روشی که بدین منظور می تواند مناسب باشد. روش توصیفی و تحلیلی خواهد بود.
معنای لغوی سیاست:
« سیاست-«سیاسه»(سِ.سَ) اداره کردن امور مملکت، مراقبت امور داخلی و خارجی، اصلاح امور خلق، رعیت داری، مردم داری، پلتیک به معنی مصلحت‌دان و با تدبیر، در فارسی به معنی عقوبت و مجازات هم می‌گویند.»(عمید، 1381،ج2،ص1256)
«السِّیاسُهُ: القیام علی الشیء بما یُصلِحِهِ» سیاست اقدام برای سامان دادن چیزی به وسیله‌ی اموری است که آن را اصلاح کند و سامان بخشد. ( ابن منظور، لسان العرب، 1408 ﻫ.ق، ج2،ص429)
و در لغت‌نامه دهخدا آمده است« سیاست.[سَ]پاس داشتن ملک(غیاث‌الغات)(آنندراج). نگاهداشتن.(دهار). حفاظت. نگاهداری. حراست، حکم راندن بر رعیت(غیاث‌الغات)(آنندراج).رعیت‌داری کردن(منتهی الارب).
حکومت و سیاست و داوری.(ناظم‌الاطباء). از چنین سیاست باشد که جهانی را ضبط توان کرد.(تاریخ بیهقی).»( دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ، 1373، ج8،ص12225)
«السیِاسَهُ: مملکت‌داری، سیاست اجتماعی، مردم‌داری، (ساسَ)القوم: امور سیاسی قوم را بدست گرفت.» ( بندر ریگی، ، 1366،ص263)
سیاست در قرآن و معنای اصطلاحی آن
در قرآن کریم حدود 180 ندا وجود دارد که خدای تعالی با آن، افراد، گروه‌ها، اقوام و ملل را مخاطب قرار داده است، مانند: «یا أیها الناس، یا أیها الإنسان، یا ایها الکافرون، یا أیها الذین آمنوا، یا اهل الکتاب، یا أیها الذین أوتوا الکتاب، یا بنی اسرائیل، یا بنی آدم، این نداها از نظر صیغه»، منادا بوده و موضوعات ندا مختلف است و این تنوع، دلالت‌هایی دارد که از آن جمله دلالت‌های سیاسی است. آقای کورانی پیشنهاد شده است که نخست همه نداهای سیاسی قرآن کریم استخراج شود، در قرآن کریم مثالهای سیاسی فراوانی ذکر شده است. که به برخی از آنها اشاره می شود.( کورانی ،1388)
«مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوَاناً سِیمَاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرَاهِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَهً وَ أَجْراً عَظِیماً »(فتح ،29)
محمّد (ص) پیامبر خداست و کسانى که با اویند، بر کافران، سختگیر [و] با همدیگر مهربانند. آنان را در رکوع و سجود مى‏بینى. فضل و خشنودى خدا را خواستارند. علامتِ [مشخّصه‏] آنان بر اثر سجود در چهره‏هایشان است. این صفت ایشان است در تورات، و مَثَلِ آنها در انجیل چون کشته‏اى است که جوانه خود برآورد و آن را مایه دهد تا ستبر شود و بر ساقه‏هاى خود بایستد و دهقانان را به شگفت آورد، تا از [انبوهىِ‏] آنان [خدا] کافران را به خشم دراندازد. خدا به کسانى از آنان که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‏اند، آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده است.
«مَثَلُ الَّذِینَ حُمِّلُوا التَّوْرَاهَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوهَا کَمَثَلِ الْحِمَارِ یَحْمِلُ أَسْفَاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیَاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ‌»(جمعه ،5)
مَثَل کسانى که [عمل به‏] تورات بر آنان بار شد [و بدان مکلّف گردیدند] آن گاه آن را به کار نبستند، همچون مَثَلِ خرى است که کتابهایى را بر پشت مى‏کشد. [وه‏] چه زشت است وصف آن قومى که آیات خدا را به دروغ گرفتند. و خدا مردم ستمگر را راه نمى‏نماید. (5)
«أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِیَهٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّیْلُ زَبَداً رَابِیاً وَ مِمَّا یُوقِدُونَ عَلَیْهِ فِی النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْیَهٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَیَذْهَبُ جُفَاءً وَ أَمَّا مَا یَنْفَعُ النَّاسَ فَیَمْکُثُ فِی الْأَرْضِ کَذ?لِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ‌ » [همو که‏] از آسمان، آبى فرو فرستاد. پس رودخانه‏هایى به اندازه گنجایش خودشان روان شدند، و سیل، کفى بلند روى خود برداشت، و از آنچه براى به دست آوردن زینتى یا کالایى، در آتش مى‏گدازند هم نظیر آن کفى برمى‏آید. خداوند، حق و باطل را چنین مَثَل مى‏زند. اما کف، بیرون افتاده از میان مى‏رود، ولى آنچه به مردم سود مى‏رساند در زمین [باقى‏] مى‏ماند. خداوند مَثَلها را چنین مى‏زند. (رعد ،17) مثالهای سیاسی: در قرآن از چهار قسمت تشکیل شده است:
1. اصطلاحات سیاسی 2. مثال‌های سیاسی
3. موضوعات سیاسی. این موضوع باید فهرست شود و بر اساس روایات اهل بیت (علیهم‌السلام) تبیین گردد.
4. موضوعات تمدنی، در این جا باید فهرست تمدن‌های مطرح شده در قرآن، مثل روم، عاد، ثمود، فراعنه و بابل استخراج شود، سپس موضوعات مربوط به هر تمدنی تفسیر گردد؛ مثل سنت‌های الهی در شکوفایی و زوال
ولایت پذیری و سیاست
قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص) را به عنوان فردی که برای دخالت در زندگی مردم «اولی » و دارای ولایت است، معرفی می کند: (النَّبِیُّ أَوْلی  بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ) احزاب ، 6.) پیامبر به مؤمنان از خودشان سزاوارتر [و نزدیکتر] است
قرآن پژوهان و مفسّران تصریح کرده اند که این اولویت، اختصاص به مسائل دینی ندارد و همه امور دینی و دنیایی آنان را در بر می گیرد. (طباطبایی، ج 16، ص 276.و ابوالفتوح رازی، ج 15، ص 347؛) مؤید این تفسیر چند چیز است:
1. اطلاق آیه شریفه؛ که اولویت و ولایت پیامبر را به عرصه خاصی محدود نکرده است، در نتیجه همه حوزه های ولایت پذیر که در رأس آنها حوزه رهبری سیاسی و اجتماعی است را شامل می شود و پیامبر از سوی خداوند ولایت همه جانبه بر مردم پیدا می کند.
2. روایات؛ امام باقر(ع) فرمود: «این آیه درباره رهبری و فرماندهی نازل شده است». (طریحی، ص 92، ماده ی ولی.)
3. شأن نزول؛ وقتی پیامبر اکرم(ص) آهنگ جنگ نمود و مردم را به خروج فرمان داد، برخی نزد آن حضرت آمدند تا برای بستگان خویش اذن بگیرند؛ آن گاه این آیه نازل شد. از این مسأله روشن می شود که فرمان های اجتماعی پیامبر(ص) متکی به ولایت الهی و دینی است؛ نه مبتنی بر خاستگاه بشری. (طبرسی، البیان، ج 4، ص 338.)
4. مفهوم اولویت؛ آیه شریفه نشان می دهد پیامبر اکرم(ص) از طرف خداوند نسبت به اداره و رهبری جامعه مقدم است و با وجود او نوبت به دیگران نمی رسد.
آیات دیگری نیز گویای همین مطلب است؛ از جمله آیه (إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُونَ) (مائده55.) «سرپرست و ولی شما، تنها خدا و پیامبر او است و کسانی که ایمان آورده اند؛ همان کسانی که نماز به پا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند».
بنابراین از نگاه قرآن، خداوند پیامبر را نسبت به دیگران اولویت بخشیده و ولایت داده است. از این رو ولایت آن حضرت تابع ولایت خداوند و در طول آن است؛ نه امری زمینی و بشری.
علامه طباطبایی(ره) درباره ولایت آن حضرت می نویسد: «رسول خدا بر همه شئون امت اسلامی، جهت سوق دادن آنان به سوی خدا و نیز برای حکمرانی و فرمانروایی بر آنها و قضاوت در میان شان، ولایت دارد… البته این ولایت در طول ولایت خداوند و ناشی از تفویض الهی است». طباطبائی،ج 6، ص 14.) نکته مهم دیگر این که مفهوم «انّما»، دلالت بر حصر دارد. بنابراین طبق این آیه حکومت مشروع، آن حکومتی است که از جانب خداوند مشروعیت یافته باشد.
در نتیجه با توجه به مجموع آیات قرآن، می توان فهمید که حضرت رسول، در آن واحد، دارای سه شأن بوده است:( معین زاده، 1380)، ص 446ـ471. ) یکم. امامت و پیشوایی و مرجعیت  دینی، دوم. ولایت قضایی،[ سوم. ولایت
سیاست در روایات(سیاست مثبت و منفی از دیدگاه امامان)
امام على(ع) در مقابل خوارج -که شعار «لا حکم الاّ للّه» سر مى‏دادند و بر نفى وجود حکومت و امارت اصرار ورزیده، مدعى حکومت مستقیم خدا بر خویش بودند مى‏فرمود: «انّه لابُدَ لِلنّاسِ مِن أمیرٍ برِّ اَو فاجِرٍ یَعمَلُ فِى إمرَته المُؤمن»؛ «به ناچار مردم نیازمند وجود حاکم هستند؛ خواه نیکوکار و خواه بدکردار تا در حکومت او مرد با ایمان، کار خویش کند».(نهج البلاغه، خطبه 40.)
سرّ نیاز به ولایت سیاسى در نقص و ضعف فرد انسانى نهفته نیست؛ بلکه در ضعف و نقص مجتمع انسانى است. بنابراین اگر جامعه‏اى از افرادى شایسته و حق‏شناس نیز فراهم آمده باشد، باز هم نیازمند حکومت و ولایت سیاسى است؛ زیرا امورى وجود دارد که مربوط به جمع مى‏شود و نیاز به تصمیم‏گیرى کلى و در سطح عمومى دارد و فرد -از آن جهت که فرد است نمى‏تواند در این موارد تصمیم‏گیرنده باشد.
اختلاف نظام‏هاى سیاسى در امورى نظیر: شیوه توزیع قدرت، شرایط صاحبان قدرت، چگونگى احراز قدرت سیاسى، نقش و جایگاه مردم در واگذارى قدرت سیاسى و… است؛ و گرنه در اصل اینکه جامعه بشرى نیازمند ولایت و زعامت سیاسى است، اتفاق نظر وجود دارد و تنها مخالف آن، آنارشیست‏ها هستند که نه عدد معتنابهى‏اند و نه دلیل موجهى دارند.
گویند: کسی از حضرت حسن -علیه‌السَّلام- درباره‌ی سیاست؛ پرسید حضرت‌ فرمودند:«آن [سیاست] رعایت حقوق خداوند و حقوق زندگان و مردگان است: امّا حقوق خدا عبارت است از: انجام دادن آن‌چه امر فرموده و اجتناب از آن‌چه نهی فرموده است؛ حقوق زندگان عبارت است از: ایفای وظیفه در قبال برادران دینی و درنگ نکردن در خدمت به هم‌کیشان و اخلاص نسبت به ولی‌امر، مادامی که او نسبت به مردم اخلاص دارد و آن‌گاه که از راه راست منحرف شود، فریادت را در برابرش بلند کن، امّا حقوق مردگان عبارت است از: ذکر خوبی‌های ایشان و خوداری از بیان گناه و لغزش‌های آنان، زیرا آنان را خدایی است که به اعمال آنان رسیدگی خواهد کرد».) مرتضی عاملی، بی تا، ص21) 
«امام علی-علیه‌السَّلام- فرمودند:« سِیاسَهُ العَدلِ ثَلاثٌ لِینٌ فی حَزمٍ وَ استِقصَاءٌ فی عَدلٍ وَ إفضالٌ فی قَصدٍ»« سیاست عادلانه در سه گونه رفتار است:1- نرمش هنگام دوراندیشی 2- کنجکاوی در اجرای عدالت3- بخشش در میانه روی. و نیز حضرت فرمودند:«جَمال السیاسَهُ العَدلُ فی‌الإمرهِ و العَفوُ مَعَ القدره(الآمدی التمیمی، ، 1426ﻫ.ق، ج 1، ص374.)
زیبایی سیاست، رعایت عدالت در رهبری و عفو هنگام قدرت است. هم‌چنین فرمودند:«بئس السِّاسَهُ الجَورُ»( همان، ص341.) « ستمکاری، سیاست زشتی است.»
و احادیث دیگری نیز از امام علی-علیه‌السَّلام- درباره‌ی سیاست آمده است: آفَهُ الزّعماءِ ضَعفُ السیاسَهِ ؛ آفت رهبران و بزرگان و زمامداران ضعف سیاست آن‌ها است. حُسنُ السِیاسَهِ قِوامُ الرَّعیَّهِ: سیاست نیکو، قوام و بر پا داشتن نظام رعیّت است(الآمدی التمیمی، 1380، ج 1، ص547)
« امام صادق-علیه‌السَّلام- فرمودند: إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ أَدَّبَ نَبِیَّهُ فَأَحْسَنَ أَدَبَهُ فَلَمَّا أَکْمَلَ لَهُ الْأَدَبَ قَالَ إِنَّکَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظِیمٍ ثُمَّ فَوَّضَ إِلَیْهِ أَمْرَ الدِّینِ وَ الْأُمَّهِ لِیَسُوسَ عِبَادَهُ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ –صلی‌الله‌علیه‌و‌آله-کَانَ مُسَدَّداً مُوَفَّقاً مُؤَیَّداً بِرُوحِ الْقُدُسِ لَا یَزِلُّ وَ لَا یُخْطِئُ فِی شَیْ‏ءٍ مِمَّا یَسُوسُ بِهِ الْخَلْق‏»« خداوند متعال پیامبرش را نیکو تربیت کرد. وقتی تربیت او را تکمیل نمود فرمود:« تو دارای اخلاق نیک عظیمی هستی» سپس امر دین و امت را به او واگذار کرد تا سیاست امور بندگان را به عهده گیرد. رسول خدا به روح‌القدس، استوار و مؤید و موفق بود، به گونه‌ای که نسبت به سیاست و تدبیر خلق لغزش و خطا نکرد.» (عبدوس و محمدی اشتهاردی، ج 1،ص266.)
اما اینکه در اندیشه سیاسى شیعه، زعامت سیاسى در عصر غیبت به فقیه جامع شرایط واگذار شده، بدان جهت است که رسالت و وظیفه حکومت، تطبیق امور مسلمانان با تعالیم شریعت است. هدف حکومت دینى، تنها برقرارى امنیت و رفاه به هر شکل و سامان نیست؛ بلکه باید امور جامعه و روابط و مناسبات آن با احکام، اصول و ارزش‏هاى دینى مطابق باشد و این مهم نیازمند آن است که مدیر جامعه اسلامى -در عین برخوردارى از توانایى‏هاى لازم در عرصه مدیریت آشناترین مردم به حکم خداوند در این موارد بوده و از فقاهت لازم در امور اجتماعى و سیاسى برخوردار باشد. امام على(ع) مى‏فرماید: «أیها الناس ان احق الناس بهذا الامر أقواهم علیه و أعلمهم بأمر الله فیه»؛ «اى مردم! سزاوارترین مردم به امارت و خلافت کسى است که بدان تواناتر و در آن به فرمان خدا داناتر باشد».(همان، خطبه 173.)
پس جامعه اسلامى، نیازمند ولایت و زعامت سیاسى است؛ همچنان که هر جامعه دیگرى براى برطرف کردن بعضى از کمبودها و نواقص اجتماعى خویش و تأمین نظم و امنیت، محتاج آن است. این زعامت سیاسى به فقیه عادل توانا داده شده است؛ زیرا مدیریت جامعه اسلامى -افزون بر توانایى‏هاى مدیریتى به اسلام‏شناسى و فقه‏شناسى نیز نیازمند است.( جوان آراسته، )
سیاست در اصطلاح : سیاست در اصطلاح را این گونه می‌توان تعریف کرد:«سیاست یعنی تدبیر هوشمندانه و جامع برای اجرای عدالت و حفظ کشور و افراد آن به منظور جلوگیری از فروپاشی و بی‌نظمی و نابسامانی داخلی و خارجی. سیاست یعنی به کار گرفتن صحیح و آگاهانه عوامل رشد و تکامل و استفاده از اهرم‌های نیرومند برای نابودی عوامل ضد تکامل. البته چنین کاری در پرتو حکومت عادلانه و شناخت ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها بدست می‌آید.
سیاستمدار کسی است که: توان اداره‌ی مملکت و مردم را داشته باشد، زیرک و باهوش باشد و مسائل داخلی و خارجی را بشناسد؛ دشمنان را شناسایی کند و برای جلوگیری از ضربه‌ی آنان، پیش‌بینی نماید. با تدابیر هوشمندانه، اقدام به برنامه‌ریزی جامع در راستای پاک‌سازی و به‌سازی جامعه کند و بتواند مواهب و امکانات کشور را به نفع مردم، به کار گیرد». (محمد تقی ، 1386، ص337)
اقتصاد : معنای لغوی
اقتصاد در لغت به معنی میانه روی، و در میان راه های منحرف به راه میانه گفته می شود و در قرآن کریم آمده: « وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبیلِ‏ وَ مِنْها جائِرٌ وَ لَوْ شاءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعینَ »(نحل ، 9)
در لغت : واژه «اقتصاد» عربی می باشد و مصدر باب افتعال است که ماضی مجرد آن «قصد» و اسم فاعل اش «قاصد» و اسم مفعول مجرد اش «مقصود» و مزید اش «مقتصد» می باشد. صاحب لسان العرب می فرماید: القصد، استقامهالطریق(راه راست) قال ابن عرفه:القصدای العدل، القصد،ای علیکم بالقصد من الامور فیالقول و الفعل و هوالوسط بین الطرفین.( ابن منظور ، ج 3 ص 345 .)  بنابر این در لغت اقتصاد به معنی راه راست، عدالت ومیا نه روی در گفتار و کردار، آمده است. در اصطلاح: ا قتصاد دانان تعارف متفاوتی از اقتصاد ارائه داده اند ، لکن اختلاف در تعاریف، اصل موضوع را عوض نمی کند، لذا همه اتحاد دارند به این که اقتصاد ، بحث معاش بشر به معنای وسیع کلمه است .  در عرف قرآن : در قرآن کریم درپنج آیه از مشتقات واژه اقتصاد سخن به میان آمده است،( مائده، 66 ، لقمان، 32 ، فاطر، 32 ، نحل،9 ، توبه، 42 . )که در همه ی این آیات اقتصاد به معنای میانه روی و اعتدال آمده است . موضوع اقتصاد: موضوع اقتصاد، در بر گیرنده ی خواست‌ها، نیازهای، بشر است.بر این اساس اولین مبحث که در این موضوع مطرح می شود، بحث منابع تامین کننده این نیازها می باشد .( وزیری فرد؛ 1376، )
– علم اقتصاد ؛ عبارت از علم به مجموع وسایلی است که برای رفع نیازمندیهای مادی بشر از آن استفاده میشود.
مواصله ا لشاعر عمل القصائد. (منتهی الارب )؛ مواصله کردن شاعر عمل قصائد را. (ناظم الاطباء). ( دهخدا ، 137، واژه اقتصاد)
اقتصاد در قرآن ومعنای اصطلاحی اقتصا د
مشتق این کلمه به صورت صیغه ی «مقتصد» سه بار در آیات مختلف آمده است که به معنی میانه رو و رهرو راه مستقیم توحیدی می باشد:
«وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراهَ وَ الْإِنْجیلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّهٌ مُقْتَصِدَهٌ وَ کَثیرٌ مِنْهُمْ ساءَ ما یَعْمَلُونَ » (مائده،66) و اگر آنان به تورات و انجیل و آنچه از جانب پروردگارشان به سویشان نازل شده است، عمل مى‏کردند، قطعاً از بالاى سرشان [برکات آسمانى‏] و از زیر پاهایشان [برکات زمینى‏] برخوردار مى‏شدند. از میان آنان گروهى میانه‏رو هستند، و بسیارى از ایشان بد رفتار مى‏کنند
«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سا بِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبیرُ »(فاطر:32) سپس این کتاب را به آن بندگان خود که [آنان را] برگزیده بودیم، به میراث دادیم پس برخى از آنان بر خود ستمکارند و برخى از ایشان میانه‏رو، و برخى از آنان در کارهاى نیک به فرمان خدا پیشگامند و این خود توفیق بزرگ است.
«وَ إِذا غَشِیَهُمْ مَوْجٌ کَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ ما یَجْحَدُ بِآیاتِنا إِلاَّ کُلُّ خَتَّارٍ کَفُورٍ ». (لقمان: 32) و چون موجى کوه‏آسا آنان را فرا گیرد، خدا را بخو ا نند و ا
عتقاد [خود] را براى او خالص گردانند، و [لى‏] چون نجاتشان داد و به خشکى رساند برخى از آنان میانه‏رو هستند، و نشانه‏هاى ما را جز هر خائن ناسپاسگزارى انکار نمى‏کند.
البته ریشه ی این واژه در قرآن، در آیات ذیل قابل ملاحظه است.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

« وَ اقْصِدْ فی‏ مَشْیِکَ‏ وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ إِنَّ أَنْکَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمیر»(لقمان،19) و در راه‏رفتنِ خود میانه‏رو باش، و صدایت را آهسته ساز، که بدترین آوازها بانگ خران ا ست.
« وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبیلِ وَ مِنْها جائِرٌ وَ لَوْ شاءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعینَ » (نحل ،9) و نمودن راه راست بر عهده خداست، و برخى از آن [راهها] کژ است، و اگر [خدا] مى‏خواست مسلماً همه شما را هدایت مى‏کرد.
« َوْ کانَ عَرَضاً قَریباً وَ سَفَراً قاصِداً لاَتَّبَعُوکَ وَ لکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّهُ وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ (توبه،42) اگر مالى در دسترس و سفرى [آسان و] کوتاه بود، قطعاً از پى تو مى‏آمدند، ولى آن راه پر مشقّت بر آنان دور مى‏نماید، و به زودى به خدا سوگند خواهند خورد که اگر مى‏توانستیم حتماً با شما بیرون مى‏آمدیم، [با سوگند دروغ‏]، خود را به هلاکت مى‏کشانند و خدا مى‏داند که آنان سخت دروغگویند.
معنای اصطلاحی اقتصادسالم : در تعریف اصطلاحی، اقتصاد در مدل غربی به معنی مدیریت منابع محدود برای پاسخگویی به نیازهای نامحدود است. پرسش بنیادین برای دانش اقتصاد در غرب، مسئله حداکثر شدن رضایت و مطلوبیت انسانهاست. اما در مدل اسلامی، اقتصاد به معنی مدیریت نیاز انسان به جای مدیریت منابع مهمترین مسئله است .
در اقتصاد اسلامی رفتارهای اقتصادی انسان مورد بررسی قرار می گیرد و هنگامی می توان به صورت کامل به آن دست یافت که نظام اقتصادی اسلام برای افراد یک جامعه روشن شده و نهادهای اقتصادی آن در جامعه پایه گذاری شود.( هادوی تهرانی ، ۱۳۸۳،ص50)
اقتصاد سالم : یعنی اقتصاد قایم به ذات وبی عیب و غیرقایم به غیر جامعه باید بنی از دیدگاه قرآن، نظام سیاسی و حقوقی، هدف نهایی نیست، بلکه وسیله‌ای است برای هدف نهایی نظام اخلاقی. هدف آفرینش کمال و سعادت همه انسان‌هاست؛ نه یک فرد، پس باید همگان حق استفاده از همه نعمت‌های مادی ومعنوی را داشته باشند، اما در مقام عمل زمانی که بخواهند از نعمت‌های خدادادی بهره بگیرند تزاحم و کشمکش پدید می‌آید. برای از میان برداشتن تزاحم و کشمکش‌ها تعیین حدّ و مرز برای افراد و گروه‌ها ضرورت می یابد، تا هر فرد یا گروه به اندازه‌ای از مجموع نعمت‌های خدا بهره برداری کند که بهترین نظام تحقّق یابد (مصباح یزدی، محمد تقی،ص46)).
مسایلی مانند «احقاق حق»، «بسط عدالت»، «آزادی‌های مشروع»، «تعلیم وتربیت»، «ایجاد بستر مناسب رشد فرد و جامعه» (نوروزی، ، ص20) که از اهدا ف متوسط نظام سیاسی و حقوقی در قرآن است، مورد ه ی اقتصادی سالمی داشته باشد، « وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَکُمُ الَّتِی جَعَلَ اللَّهُ لَکُمْ قِیاماً وَ ارْزُقُوهُمْ فِیها وَ اکْسُوهُمْ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً » (نساء،5) و اموال خود را که خداوند وسیله‏ى برپائى زندگى شما قرار داده، به دست سفیهان ندهید (ولى) رزق و مخارج آنان را از درآمد آن بدهید و آنان را بپوشانید و با آنان سخن شایسته و نیکو بگویید.
« مبتلا به کم خونی اقتصادی نباشد و گرنه مانند یک مریض کم خون و یامریضی که دستگاه قلب و جهازدمویه اش خراب است. همیشه مریض خواهد بود.گمان نمیرود هیچ عالم وبلکه عاقلی منکر لزوم و ضرورت اقتصاد سالم باشد . اسلام میخواهد که غیر مسلمان درمسلمان تسلط ونفوذ نداشته باشد.این هدف هنگامی میسراست که ملت مسلمان در اقتصاد نیازمند نباشد.»
برگرفته از کتاب ((نظری به نظام اقتصادی اسلام)) نوشته ی شهید مطهری
رابطه سیاست و اقتصاد

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید