در این پایان ‌نامه نویسنده به جایگاه ثروت و ثروت‌اندوزی و آفات ثروت‌اندوزی از نظر قرآن و احادیث نظیر: غرور فردی و فقر اجتماعی ، و راههای مبارزه با ثروت‌اندوزی و نمونه‌هایی از ثروت‌اندوزان بد نام و عاقبت آنان مثل قارون پرداخته شده است. .(نجاتی ، 1379 .)
– پایان نامه “فقر و غنا در قرآن و حدیث “
در این پایان‌نامه به مسئله فقر و غنا در قرآن وحدیث و اصول و کلیات روش استنباط پدیده‌های اجتماعی بویژه فقر و غنا از دیدگاه قرآن و حدیث پرداخته شده ونگارنده اهمیت مال و ثروت و درجه اعتبار آن را از نظر اسلام و اقتصاد اسلامی بررسی نموده است. و با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم، شیوه ی مواجه ی اسلام با مال و ثروت را بیان کرده و در ذیل آیات به سخن معصومان علیهم السّلام نیز تمسک جسته و در ادامه به ریشه‌یابی علت فقر پرداخته است.(شاکر ،1370.)
– پایانامه ” اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث”
در این پژوهش محقق «اخلاق اقتصادى» را بخشى از آموزه هاى اسلامى می دا ند و مؤلفه هاى رشد و توسعه اقتصادى و رفاه عمومى در پرتو عدالت اجتماعى را ارائه مى کند و از سوى دیگر، شیوه هاى مقابله با مفاسد و سالم سازى فعالیتهاى اقتصادى را ارائه می کند و بستر لازم را جهت رشد معنوى و سعادت ابدى انسان فراهم مى سازد. (ایروانی ،1383.)
با عنایت به پیشینه تحقیقات انجام شده و مبانی نظری موضوع پژوهش با صراحت می توان بیان داشت که تاکنون در حوزه اقتصاد تحقیات زیادی انجام شده که هر نوع برنامه‌ریزی اقتصادی و مدیریت منابع برای تحقق بخشیدن به امرحماسه ی جای خود لازم و واجب است
با عنایت به بررسی های صورت گرفته پیرامون موضوع این پایانامه تحقیق جامع و دقیقی انجام نگرفته است .
1-5- سوالات تحقیق :
الف . مبانی و اصول جهاد و حماسه اقتصادی از دیدگاه قرآن و روایات کدامند؟
ب . مصداق های جهاد اقتصادی از نظر قرآن و سنت چیست؟
ج . راهبرد ها و روش های اجرایی جهاد و حماسه اقتصادی از منظر قرآن وسیره معصومین علیهم السّلام چیست؟

د . جهاد و حما سه ی اقتصادی مقطعی است یا مستمر و پویا ؟
1-6- فرضیّات تحقیق :
الف . از دیدگاه قرآن و روایات ایمان (توحید)، معاد محوری از مبانی جهاد وحماسه ی اقتصادی می باشند.
ب . بر اساس آموزه های قرآن وحدیث، پیشرفت وعدالت ، استقلال وعزت ، ارزشمندی کار وتلاش، ، از مهترین اصول جهاد اقتصادی است .
ج . تلاش و همت مضاعف اعضای جامعه اسلامی برای به سازی اقتصادی ، مبارزه با مفاسد اقتصادی در ابعاد داخلی و خارجی ، عمل به آموزه های اقتصادی و مقاومتی ،ازجمله مصداق های جهاد اقتصادی می باشد .
د . از دیدگاه قرآن و روایات ، کار آفرینی، ترویج فرهنگ اقتصاد مقاومتی وروحیه جهادی ، توسعه ی اخلاق و بصیرت اقتصادی ، آموزش نیروها ومبارزه با مفاسد اقتصادی از راهبرد های جهاد اقتصادی می باشند .
هـ . از دیدگاه قرآن و روا یات جهاد اقتصادی دائمی و مستمر است .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-7- نوع و روش پژوهش :
پژوهش حاضر پژوهش کیفی و از نوع نظری و بنیادی است و از آنجائی که در این پژوهش هدف تبیین و استنتاج مبانی، اصول و مصادیق و راهبردها حماسه و جهاد اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث می باشد و همچنین سخنان ائمه نیز به نوعی فراتر از اندیشه انسان هاست و بسیار نزدیک به زبان وحی می باشد لذا روشی که بدین منظور می تواند مناسب باشد.در ابتداء روش توصیفی و تحلیلی خواهد بود وسپس به منظور استنتا ج مصادیق و راهبردهای حماسه و جهاد اقتصادی از آیات قرآن و تفا سیر و کتب حدیثی و تحقیقات و پژوهش های انجام شده استفاده گردیده است. لذا این پژوهش ، روش تحلیل محتوا است .
1-8- تعریف واژه ها:
معنای لغوی حماسه : واژ ه ی حماسه در عربی از ماده ی حَمِسَ، یَحْمِسُ، حَمْسا «به معنای دلیری دلاوری و شجاعت و کلمه حُمْس جمع احمس است، و حماسه به معنای شدت است، و قریش را از این جهت (درگذشته) حُمس می‏گفته‏اند که در امر دین خود تعصب و شدت داشتند( طریحی ،1375 ، ج4، ص63 .)
واژه حماسه از ریشه «حمس»، به معنای «شدت و صلابت» است، و گاه به معنای «شجاعت و حمیت»‌ استعمال می‌شود.(خلیل ابن احمد، بی تا،ج3،ص154 .)
شهید مطهری رحمه الله می‌نویسد: کلمه «حماسه» به معنی شدت و صلابت است و گاه به معنی شجاعت و حمیت استعمال می‌شود.( مطهری، 1368،ج 1، ص113- 115 .)
حماسه در لغت به معنی شجاعت ، دلاوری، دلیری، صلابت، حمیّت ،سختی و نوعی غلیان هیجانی است که در قوای شهویه و غضبیه‌ی انسان شکل می‌گیرد و تداعی‌ گر شجاعت‌ها و قهرمانی‌های مطبوع یک فرد، قوم یا ملت است.(عمید، 1389، و معین، 1350، واژه حماسه .)
معنای اصطلاحی حماسه :
در منظومه‌ی معرفتی اسلامی، واژه‌ی حماسه بار مفهومی و معنی اصطلاحی و منحصر‌به‌فردی یافته که امروزه حتی کلید رمزگشایی بسیاری از رویکردها، شخصیت‌ها، وقایع و سبک‌های اجتماعی و سیاسی اسلامی شیعی محسوب می‌شود. تا جایی که مثلاً استاد شهید مرتضی مطهری واقعه‌ی کربلا را جز به نام “حماسه‌ی حسینی” نمی‌نامد: «از نظر من کلید شخصیت حسین علیه‌السلام حماسه است، شور است، عظمت است، صلابت است، شدت است، ایستادگى است، حق‌پرستى است.» لذا به نظر می‌رسد که برآیند میراث اسلامی و مجاهدت‌ها و قهرمانی‌های بزرگ تاریخ اسلام، ما را به چهارچوب مفهومی از واژه‌ی حماسه رهنمون می‌سازد که مبتنی بر منطق و عقلانیت، بصیرت و موقع شناسی، شور و عواطف به همراه ایستادگی و مقاومت با هدف ایصال به مطلوب با رهیافتی عزت مدارانه و عدالت خواهانه است. به بیان دیگر، حماسه سیاسی از یک سو، وحدت، مقبولیت و مشروعیت نظام یک ملت را به نمایش می گذارد و از سوی دیگر، پیامی قاطع به تهدیدات و چالش ها و تحریم های اقتصادی دشمنان اعم از داخلی و خارجی علیه امت اسلام است.(مطهری، 1368، ج 1،ص 113- 142 .)
در زبان فارسی «حماسه» یک اصطلاح است. به معنای کاری دور از انتظار و خارق‌العاده که موجب تحولی بزرگ در جامعه می‌شود به کار می‌رود.(گروه نویسندگان ، بی تا، ج6، ص512.)
لازمه حماسه، وجود افرادی شجاع و خطر‌پذیر است. افراد ترسو و محافظه‌کار به دنبال حفظ وضعیت موجود و درانداختن طرح‌های نو و خلاقانه نیستند، شجاعت و خطر‌پذیری از مبانی مهم است. از آنجا که حماسه در بطن جهاد متولد می‌شود می‌توان گفت هیچ‌ حماسه‌ای بدون روحیه جهادی قابل تصور نیست و این حماسه چیزی نیست که از عهده هر کسی برآید پس حماسه باید همگانی باشد .
« سبک زندگی حماسی »، «انسان حماسی»، «ملت حماسی» و «روحیه و رفتارهای حماسی» که در پی خلق واقعه‌ای حماسی باشند، برنامه‌ها و الگوهای اقتصادی و هر آن‌چه که از رفتارها و ساحت‌های انسانی تصور کنیم، ‌همه و همه با شبکه‌ی مفهومی فوق، رنگ و بوی حماسی، مجاهدت همراه با عزت می‌گیرند.(مطهری،1358.)
حماسه در قرآن
از دیدگاه قرآن کریم، در زمین آنچه مورد نیاز انسان برای ادامه زندگی لازم است، مهیاست اما این امر به معنای آن نیست که کلیه نیازمندی های انسانی بدون کار و تلاش در اختیار اوست بلکه بدین معناست که انسان باید به کارگیری روحیه عمران و آبادانی و در سایر خلاقیت، ابتکار و تلاش رزق و روزی خویش را از منابع طبیعت به دست آورد و آنها را برای استفاده تغییرات ضروری دهد و علت عمده ایجاد رفاه را تغییر دادن امکانات موجود دانسته است .که قرآن کریم:«یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُسارِعُونَ فِی الْخَیْراتِ‏ وَ أُولئِکَ مِنَ الصَّالِحینَ» (آل عمران،114.) به خداوروزقیامت ایمان دارندوبه کارپسندیده فرمان مى‏دهند واز کارناپسند بازمى‏دارند ودرکارهاى نیک شتاب مى‏کنند،وآنان ازشایستگانند.
“وَیُسارِعُون فِی الْخَیْراتِ” (بانجام خیرات وطاعات سرعت وپیش دستى میکنند) ازترس اینکه مرگ در رسدوفرصت انجام ازدستشان برود. گفته‏اندمراداینست که اعمال صالح را بدون کسالت وسنگینى وتأخیرانجام میدهند چون جلال تقدرومنزلت وحسن عاقبت صالحات را میشناسند.
(طبرسی ،بی تا، ج4،ص211.)
« أُولئِکَ یُسارِعُونَ فِی الْخَیْراتِ‏ وَ هُمْ لَها سابِقُونَ» (61،مؤمنون.) آنانندکه درکارهاى نیک شتاب مى‏ورزندوآنانندکه درانجام آنهاسبقت مى‏جویند.
رشد اقتصادی جامعه در گرو عوامل مادی و معنوی چون آب (هود، آیه 52؛ نوح، آیات 10 تا 12)، زمین و خاک مناسب (اعراف، 58؛ نساء، 15)، کار و تلاش انسان در منابع مادی و زمین (ملک، 15) و نیز امنیت و آرامش اجتماعی و سیاسی (بقره، 126؛‌نحل، 112)، ایمان و انابه به خدا (هود، 3 و 52؛ نوح، آیات 10 و 11)، پایبندی به قوانین و مقررات عقلانی و وحیانی (مائده، 66؛ اعراف،‌ 96؛ طلاق، 2 و 3)، انفاق و کمک به نیازمندان (بقره، 276؛ روم، 39) و مانند آن است، لازم است در ایجاد آن در جامعه تلاش شود تا شرایط به گونه‌ای رقم بخورد که جامعه بتواند حماسه اقتصادی را رقم بزند.
البته شکی نیست که جامعه زمانی می‌تواند چنین حماسه‌ای بیافریند که از سوی دولت و حاکمیت و بلکه ملت فضای مناسب مبتنی بر عدالت (بقره، 279؛ حدید، 25)، گردش سالم و عادلانه ثروت (حشر، 7)، مدیریت نقدینگی و مهار آن (توبه، 34)، کسب و کار و اشتغال (هود، 61؛ مزمل، 20)، مالکیت خصوصی، عمومی و تعاونی و مانند آن (بقره، 188؛ انفال، آیات 1 و 44؛ حشر، 7) فراهم آید.
در چنین فضایی تنور فعالیت‌های اقتصادی تهییج شده و موتور حرکت اقتصادی و رشدی با شدت و حرارت فزون‌تری به کار می‌افتد و زمینه رشد و شکوفایی اقتصادی را فراهم آورده و زمینه قوام‌یابی و مقاومتی شدن اقتصاد تقویت می‌شود.
خداوند در قرآن به صراحت بیان می‌کند که چگونه فقدان اتحاد می‌تواند موجب نابودی و فروپاشی جامعه شود. لذا از مومنان می‌خواهد تا با بهره‌گیری از اتحاد وتعاون در کارها و صبر در برابر دشمن بکوشند تا به قدرت واقعی دست یابند.
خداوند متعال می‌فرماید: «وَمَن یُهَاجِرْ فِی سَبِیلِ اللّهِ یَجِدْ فِی الأَرْضِ مُرَاغَمًا کَثِیرًا وَسَعَهً وَمَن یَخْرُجْ مِن بَیْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلى اللّهِ وَکَانَ اللّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا؛» ( نساء،100) و هر که در راه خدا هجرت کند در زمین اقامتگاه‏‌هاى فراوان و گشایش‌ها خواهد یافت و هر کس [به قصد] مهاجرت در راه خدا و پیامبر او از خانه‏‌اش به درآید سپس مرگش دررسد، پاداش او قطعا بر خداست و خدا آمرزنده مهربان است» نمونه بارز این عمل در سیره حضرت زهرا(س) همراهی با پدر در مشکلات علی‌الخصوص در شعب ابی‌طالب است.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

پیامبر اکرم(ص) زمانی که دید دخترش درحالی که دستانش تاول زده، گندم را برای پخت نان آسیا می‌کند، در حالی که اشک از چشمان مبارکشان فرو می‌ریخت، فرمودند: دخترم در چشیدن تلخی دنیا برای چشیدن شیرینی آخرت شتاب کن»(مجلسی، ۱۳۸۳: ۴۳، ۲۱.) جمیع این موارد کوتاه نشان از صبر و استقامات آن بزرگوار و تحمل مشکلات ،علی‌الخصوص مسائل اقتصادی دارد. اقتدار و صلابت جامعه اسلامی در گرو حماسه‌آفرینی درعرصه‌های سیاسی و اقتصادی است.
تفاوت حماسه و جهاد
حماسه به حرکتی اطلاق می شود که دارای عناصری همچون نترسیدن و شجاعت داشتن، فداکاری کردن و ازخودگذشتن، از شرافت و کرامت نفس برخوردار بودن، عزّت و سربلندی طلبیدن، روح بزرگ و همّت عالی داشتن، هدف مقدس و متعالی داشتن، رشد وآگاهی و زمان شناسی و بصیرت داشتن، مقاومت و ایستادگی، حق طلبی و عدالت خواهی باشد.
مطابق معنای لغوی حماسه و حماسی. واکنش در برابر  فشار و نیروی مخالفی است که انسان یا جماعتی با روحیه حماسی خود، در مقابل آن شدت و صلابت نشان می دهد و تسلیم شدن ذلت بار را نمی پذیرد. شهید مطهری می گوید حماسه در شرایط و فضای بسیار تاریک، ظلمانی، استبداد و ستم مطلق در یک جامعه، تحقق پیدا می کند؛ در این فضا، یک شعله حرکت کرده و فریاد عدالت سر می دهد و جنبشی‏ است در یک سکون، در حالی که همه ساکن، ساکت و مرعوب اند؛ افزون بر این، در حماسه، یک رشد و بینش‏ نیرومند وجود دارد؛ و ‏قیام کننده و حماسه ساز چیزی را می‏بیند که دیگران نمی‏بینند؛(مطهری، 1368، ص 113- 142. )
حماسه بخشی از فعّالیّت جهاد است و در حماسه اقتصادی همه اقشار مردم اعم از دولت و ملت باید حماسه‌آفرینی کنند همه باید جهادگرانی و حماسه‌سازانی در عرصه اقتصاد باشند تا با عزم و اراده‌ای تبلوریافته و برگرفته از آموزه‌های دینی نقش خود را در خلق حماسه ایفا نمایند.( در افشان،1392.)
کار حماسی یعنی کاری که همراه با صلابت، غیرت، شجاعت، حمیت، حق‌طلبی، عدالت‌خواهی و مردانگی است. که باید در مسیرهای آرمانی باشد.
بنا بر این در تفاوت حماسه و جهاد می توان گفت که جهاد ناظر به فعلی است که انسان و انسان ها انجام می دهند و حماسه محصول جهادی است که مجموعه انسانها انجام می دهند. بنابراین ایجاد حماسه محصول حضور جهادگونه آحاد جامعه در صحنه های مختلف ازجمله صحنه تولید و رونق شکوفایی اقتصادی می تواند باشد.
معنای لغوی اقتصاد
اقتصاد که از واژه قصد گرفته شده به معنای میانه روی و اعتدال است. (راغب،بی تا، واژه قصد)
درمجمع البحرین ذیل آیه ی ” و اقصد فی مشیک : (پسرم ) در راه رفتن ، اعتدال را رعایت کن .”
(لقمان، 19) آمده است : کلمه ی” اقصد ” صیغه ی امر به معنای دستور به عدا لت و میانه روی است ( طریحی ، 1375، ج3، ص 127 .)
خلیلی بن احمد فراهیدی در کتاب ا لعین در بیان مفهوم اقتصاد گفته است : قصد به معنای ” استقامه الطریق ” یعنی پایداری در راه می باشد . میانه روی در زندگی اقتصادی آن است که نه اسراف کند و نه ” تفریط” و راغب در مفردات می گوید : اقتصاد به معنای اعتدال در امور است و بدون افراط و سخت گیری نماید .( خلیل ابن احمد ، 1363، ج 5، ص 54.)
درلسان العرب عمده معنای ” اقتصاد ” همان اعتدال و میانه روی ذکر شده است : هر گاه توصیه می شود ” علیکم بالقصد ” یعنی بر شما باد ملازمت حدوسط بین ا فراط و تفریطی در همه امور، اعم قول و فعل و فکر و عقیده و چیزهایی مانند آن.(ابن منظور ،1363،ج3،ص353.)
اقتصاد در زبان واژه شناسان از ماده ” قَصَد” به معانی چون رفتن ، روان شدن ، قصد چیزی یا کسی را کردن ، و امثال آن به کار رفته است . هم چنین اقتصاد خواستن نیت کردن در اندیشه ی کاری بودن معنای اعتدال و میانه روی نیز آمده است .( آذر نوش ،1381، ص544.)
در آموزه های اسلامی نیز با توجه به همین واژه شناسی است که امام صادق علیه السلام درباره ی علت عدم استجابت دعای گروهی که رفتارهای اقتصادی آن ها فاقد میانه روی است، می فرماید: چهار گروهند که پروردگار، دعای آنان را اجابت نمی کند؛ یکی کسی که دارایی داشته و آن را تباه کرده است و گوید خدایا به من روزی برسان، خدا در پاسخ می فرماید: آیا من تو را به اقتصاد و میانه روی امر نکردم. (کلینی، 1405 ق، ص17.)
معنای اصطلاحی اقتصاد
اقتصاد در معانی اصطلاحی آن، که امروزه بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد و در مجامع علمی به کار برده می شود، علمی است که رفتار و رابطه ی انسان را با اشیاء مادی مورد نیاز او که به رایگان در طبیعت می یابد مورد مطالعه قرار می دهد.(مطهری، 1368 ،ص 37.)
چندین عنصر در مساله ی اقتصاد قابل بحث است و آن ها عبارت اند از تولید ، توزیع و مصرف . (ایروانی ، 1384،ص25.)
اقتصاد اسلامى عبارت است از یک سلسله دستورات و قوانین شرعى که در ارشاد و هدایت مردم در امر تولید و توزیع و خدمات و مصرف صحیح به منظور جلوگیرى از مشکلات مادى و رفع نیازمندى‏ها و از بین بردن فقر و استضعاف و جلوگیرى از تکاثر، براساس حق و عدل به نحوى منسجم تدوین شده‏اند.
اقتصاد در قرآن
قرآن درپنج آیه از مشتقات واژه ی اقتصاد با کلمه ی “مقتصد “سخن گفته است.(مائده، 66 ، لقمان، 32 ، فاطر، 32 ، نحل،9 ، توبه، 42.)که در همه ی این آیات اقتصاد به معنای میانه روی و اعتدال آمده است.(وزیری فرد،1376.)
قرآن کریم به طرز اعجاب انگیزی حد و مرز عرصه ی اقتصاد را معین کرده و آن را دارای مبدأ و منتها معرفی نموده استو زمینه های مختلف اقتصاد یعنی تولید،‌توزیع، مصرف و رشد و قواعد شرعی و کاربرد اقتصادی آنها، عقود اقتصادی، اهداف اقتصادی اسلام، اصول و راهبردها، مفاهیم عملی اقتصاد قرآنی همچون تأمین اجتماعی، مالکیت، تولید، کار، سرمایه گذاری، بهره وری، تجارت، محیط زیست، توزیع، فقر و ثروت، نفقه، ربا، مصرف، اقتصاد داخلی، مالیات، ثروت های عمومی، زکات، منابع طبیعی ، درآمدهای عمومی، مبارزه با مفاسد اقتصادی و برنامه ریزی برای شرایط بحران رامطرح نموده است. (ابراهیمی،1375.)
خداونددر قرآن از منا بع نامحدود سخن می گوید که در این جایگاه انسان زما نی می تواند به پیشرفت دست پیدا کند که کفران نعمت ننماید :« وَ آتاکُمْ مِنْ کُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ »(ابراهیم: 34) وازهرچه از اوخواستید به شماعطاکرد،واگرنعمت خداراشماره کنید،نمى‏توانیدآن رابه شماردرآورید. قطعاًانسان ستم‏پیشه ناسپاس است. و از هر چیزی که از او تقاضا کردید و از نظر جسم و جان فرد و اجتماع و سعادت و خوشبختی به آن نیاز داشتید در اختیار شما قرار داد و به این ترتیب ” اگر نعمت های الهی را بخواهید بشمرید ، هر گز نمی توانید شماره کنید” اما با این همه لطف و رحمت الهی ، باز این انسان ستمگر است و کفران کننده ی نعمت ( مکارم شیرازی، 1374،ج1، 10)

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید