3-2- زیستگاه‌های موجود در منطقه‌ی آبدر ……………………………………………………………………. 38
3-3- ریز زیستگاه‌های موجود در منطقه …………………………………………………………………………. 40
3-4- پوشش کیاهی منطقه ……………………………………………………………………………………………… 41
فصل چهارم: بحث و بررسی داده‌ها
4-1- عوامل انتشار گونه‌ها در منطقه موردمطالعه ………………………………………………………….. 44
4-1-1- ارتفاع …………………………………………………………………………………………………………………. 46
4-1-2- جهت شیب ………………………………………………………………………………………………………… 48
4-1-3- اقلیم …………………………………………………………………………………………………………………… 50
4-1-4- عوامل زیستی …………………………………………………………………………………………………….. 52
4-1-4-1- انسان …………………………………………………………………………………………………………….. 53
4-2- پوشش گیاهی منطقه ……………………………………………………………………………………………. 54
4-3- تنوع زیستگاهی منطقه …………………………………………………………………………………………. 55
عنوان صفحه
4-4- فیتوجغرافی …………………………………………………………………………………………………………….. 56
4-5- گونه‌های بومی ………………………………………………………………………………………………………… 57
4-6- نتیجه‌گیری ……………………………………………………………………………………………………………… 58
4-7- پیشنهاد‌های پژوهشی آینده …………………………………………………………………………………… 60
منابع
الف: منابع فارسی ……………………………………………………………………………………………………………… 61
ب) منابع انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………………. 64
پیوست
پیوست جدول 1: لیست کامل گونه‌های جمع‌آوری شده به همراه مشخصات نقاط جمع‌آوری، شکل زیستی و کرولوژی …………………………………………………………………………………………………… 67
پیوست جدول 2: لیست گونه‌های جمع‌آوری شده به همراه زیستگاه و ریز زیستگاه …….. 93

فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه
جدول 3-1: تعداد جنس و گونه‌ی مربوط به هر کدام از گروه‌های گیاهی …………………….. 30
جدول3-2: لیست غنی‌ترین تیره‌های گیاهان آوندی پوشش منطقه ………………………………. 31
جدول 3-3: لیست غنی‌ترین جنس‌های گیاهان آوندی ………………………………………………….. 32
جدول 3-4: گونه‌های بومی ایران …………………………………………………………………………………….. 33
جدول3-5: برخی گیاهان دارویی و خوراکی منطقه مورد مطالعه …………………………………… 34
جدول 3-6: تعدادی از علف‌های هرز منطقه موردمطالعه ……………………………………………….. 35
جدول 3-7: برخی گیاهان که پتانسیل زینتی شدن دارند ……………………………………………… 37
جدول 3-8: گونه‌های درختی و درختچه ای منطقه ………………………………………………………. 37
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل1-1: نقشه نواحی فلورستیک آسیای جنوب غربی …………………………………………………….. 9
شکل 1-2: نقشه ناهمواری‌های استان کرمان ………………………………………………………………….. 10
شکل 1-3: نقشه موقعیت شهرستان شهربابک در استان کرمان ……………………………. 12
شکل 1-4: موقعیت کمربند ماگمایی ارومیه- بزمان …………………………………………………. 14
شکل 1-5: : نقشه زمین‌شناسی، آتشفشان آبدر (مزاحم) ………………………………………….. 16
شکل 2-1: کلید شناسایی زیستگاه‌های رتبه 1 بر اساس طبقه بندی EUNIS ………… 23
شکل 2-2: بانک اطلاعات گونه‌ها …………………………………………………………………………………….. 24
شکل 2-3: برچسب نمونه‌های هرباریومی ……………………………………………………………………….. 25
شکل 2-4: نمونه هرباریوم ……………………………………………………………………………………………….. 26
عنوان صفحه
شکل 3-1: تصویر ماهواره‌ای از منطقه مورد مطالعه هم را با موقعیت و شماره‌ی ایستگاه‌های جمع‌آوری نمونه‌ها ……………………………………………………………………………………………………………. 28
شکل 3-2: نمودار میزان گلدهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری ….. 29
شکل 3-3: نمودار میزان میوه دهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری… 29
شکل 3-4: نمایش سهم هر یک از گروه‌های گیاهی در پوشش منطقه برحسب درصد ….. 30

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل 3-5: سهم غنی‌ترین تیره‌ها در پوشش گیاهی منطقه (برحسب درصد) ……………….. 31
شکل 3-6: تعداد گونه‌ها و جنس‌های غنی‌ترین تیره‌ها در پوشش گیاهی منطقه …………. 32
شکل 3-7: سهم گونه های بومزاد از کل جمع‌آوری در منطقه بر حسب درصد ……………… 33
شکل 3-8: نمودار شکل زیستی گیاهان منطقه برحسب درصد ………………………………………. 36
3-9: نمودار کورولوژی گیاهان منطقه ……………………………………………………………………………… 38
شکل 3-10 نمایش سهم هر یک از زیستگاه ها در پوشش گیاهی منطقه …………………….. 38
شکل 3-11: نمایش مقدار گونه جمع آوری شده در هر یک از شیب ها ……………………….. 41
شکل 4-1: تاثیر ارتفاع روی پوشش گیاهی منطقه در شیب شمالی ……………………………….. 48
شکل 4-2: مقایسه پوشش گیاهی شیب شمالی و شرقی ……………………………………………….. 50
فهرست نشانه‌های اختصاری
شیب جنوب شرقی………………………………………………………………………………………………………….SE
شیب جنوب غربی…………………………………………………………………………………………………………SW
شیب جنوبی………………………………………………………………………………………………………………………S
شیب شرقی……………………………………………………………………………………………………………………….E
شیب شمال شرقی…………………………………………………………………………………………………………NE
شیب شمال غربی………………………………………………………………………………………………………..NW
شیب شمالی……………………………………………………………………………………………………………………..N
شیب غربی……………………………………………………………………………………………………………………….W
فصل اول
مقدمه
1-1-کلیات
کشور ایران در میان تمام کشورهای جنوب غرب آسیا از نظر فلورستیکی، متنوع‌ترین و پرجاذبه‌ترین شرایط را دارا است. تنوع فلور و پوشش گیاهی ایران قبل از هر چیز مدیون تنوع گسترده اقلیمی، پیشینه پوشش گیاهی منطقه و نیز پتانسیل تکامل آن است (Mehrabian, 2005). خاک‌های خاص و بسترهای صخره‌ا‌‌ی اغلب به دلیل جدا افتادگی و تمایز دارای جنس‌های اندمیک هستند (دلیلی که رشینگر در اغلب مقالات بر روی آن تأکید داشته است) علاوه بر آن، تنوع فلور و پوشش گیاهی ایران از طریق روی آوردن و پناه گرفتن آن دسته فلوری که پراکندگی وسیعی دارند غنای بیشتری یافته است (Takhtajan, 1986). با توجه به این که قسمت اعظم کشور ایران در حیطه نواحی کوهستانی قرار دارد، قلمروهای کوهستانی به دلیل تنوع در شرایط کلیماتیکی، ادافیکی، توپوگرافیکی و در نهایت اکولوژیکی، زیستگاه‌های متعددی را پدید آورده‌اند، هر یک آشیان اکولوژیکی مناسبی را برای جذب گونه‌های گیاهی ایجاد می‌کنند که مجموعه این شرایط سبب ایجاد تنوع بالا در فلور نواحی کوهستانی می‌گردد. از طرفی در نواحی کوهستانی شیب اکولوژیکی ناشی از ناهمگنی شرایط اقلیمی به نوبه خود در ایجاد تنوع و تیپ‌های اکولوژیکی متفاوت و درنهایت در ایجاد تنوعات سازشی بسیار مؤثر است. بنابراین، انجام مطالعات در این اکوسیستم‌ها ضروری به نظر می‌رسد (Mehrabian, 2005).
1-2- تعریف فلور و فلورستیک
رستنی‌های یک منطقه را فلور می‌گویند. به کتاب و یا دیگر آثاری که رستنی‌های یک منطقه را شرح می‌دهد نیز فلور می‌گویند. فلور در معنی دوم، ابزاری برای شناسایی تاکسون‌های یک منطقه به شمار می‌آید. فلورستیک مطالعه‌ی فلور‌ها (رستنی‌های مناطق) و تهیه‌ی فلور‌ها (کتاب‌های رستنی‌های مناطق) است (Stace, 2006). واکاوی‌های فلورستیکی معمولاً در مقیاس‌های بزرگ (و در سطحی کوچک) به‌ویژه در سطح جامعه گیاهی به کار گرفته می‌شوند. اطلاعات حاصله از پوشش گیاهی ممکن است در حل مسائل اکولوژیکی مانند حفاظت زیستی و مدیریت منابع طبیعی مفید باشد و با ارزیابی اطلاعات گیاهی می‌توان روند تغییرات آینده را پیش‌بینی کرد (مصداقی، 1390).
1-3- تعریف زیستگاه
زیستگاه به عنوان مکانی است که گیاهان و جانوران به صورت طبیعی در آن زیست می‌کنند و با ویژگی‌های فیزیکی (توپوگرافی، سیماشناختی گیاهی و جانوری، ویژگی‌های خاک، اقلیم و کیفیت آب و غیره) و با گونه‌های گیاهی و حیوانی که در آن زندگی می‌کنند، مشخص می‌شوند (Davies, 2004). زیستگاه واحدهای اصلی ساختاری محیط‌زیست است که توسط حیوانات و گیاهان اشغال می‌شود. این واحدها برای توصیف سایت و مدیریت حفاظت از اهمیت زیادی برخوردارند. زیستگاه به عنوان منطقه‌ای که در آن یک جاندار یا گروهی از جانداران زندگی می‌کنند و دارای اجزای زنده1 و غیرزنده‌اند2 ، تعریف شده است. عوامل غیرزنده در بر دارنده عوامل فیزیکی، شیمیایی و جغرافیایی و همچنین تأثیر یا مدیریت انسان است. زیستگاه‌ها برای مناطق مختلف نقشه‌برداری و ثبت شده‌اند (Fossitt., 2000). طبقه‌بندی زیستگاه‌ها با طبقه‌بندی پوشش گیاهی یکسان نیست. طبقه‌بندی زیستگاه‌ها نباید با طبقه‌بندی پوشش گیاهی اشتباه شود. همچنین طبقه‌بندی زیستگاه‌ها باید زیستگاه‌ها و شرایط زیستی لازم برای حیوانات و دیگر جانداران غیر فتوسنتز کننده را معرفی و توصیف کند. بدیهی است که این طبقه‌بندی از تمام تعاریف اکولوژیکی مفهوم زیستگاه پیروی می‌کند، اگرچه در اغلب موارد، پوشش گیاهی یک نقش عمده و اصلی در طبقه‌بندی زیستگاه بازی می‌کند. به منظور توانایی توصیف زیستگاه‌های اغلب جانداران، به یک روش مناسب، دیگر داده‌های کمی و کیفی، علاوه بر مشخصات نوع پوشش گیاهی ضروری می‌باشد. توصیفی کامل برای زیستگاه بی‌مهرگان، قارچ‌ها، گلسنگ‌ها، خزه‌ها و پرندگان جنگلی مورد نیاز است (Andersson, 2001). سیستم طبقه‌بندی زیستگاهی EUNIS در بر دارنده یک بانک اطلاعات به همراه شرحی از مستندات می‌باشد. زیستگاه‌ها به صورت سلسله مراتبی مرتب شده‌اند و از رتبه یک شروع می‌شود. این طبقه‌بندی یک تیپولوژی گسترده‌ای برای زیستگاه‌های اروپا و مناطق دریایی مجاور تهیه کرده است (Davies et al, 2004).
رابطه میان زیستگاه‌های EUNIS و دیگر طبقه‌بندی‌های زیستگاهی یک بخش بسیار مهم از طبقه‌بندی می‌باشند. این رابطه کاربران طبقه‌بندی‌های ملی را قادر می‌سازد تا داده‌هایشان را در سطح بین‌المللی تشریح کنند و پیوندهایی با سیستم‌های زیستگاهی که در قانون‌گذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد، برقرار کنند (Moss, 2008).
1-4 پیشینه پژوهش‌های فلورستیک در ایران
برای شناخت فلور و پوشش گیاهی یک منطقه داشتن اطلاعات کلی از تاریخچه، اکولوژی، منابع شناسایی، موقعیت جغرافیایی، عوامل دیرینه‌شناسی و ویژگی‌های کمی و کیفی آن فلور ضروری است. این اطلاعات به‌نوبه خود در طول زمان‌های متمادی حاصل‌شده است و برای هر بخش آن افراد زیادی به کاوش و پژوهش پرداخته‌اند. درواقع مجموع این یافته‌ها سیمای یک فلور و پوشش گیاهی یک منطقه را ترسیم می‌نماید (یوسفی، 1386). مرحوم احمد پارسا که از بنیان‌گذاران علم گیاه‌شناسی نوین در ایران است، از ابن‌سینا (دانشمند بزرگ ایرانی) به‌عنوان بنیان‌گذار فلور در آسیا و ایران یاد می‌کند (پارسا، 1334). درحالی‌که در سال‌های 1700 تا 1800 میلادی در کشورهای اروپایی با احداث هرباریوم ها و باغ‌های گیاه‌شناسی زمینه‌های لازم برای توسعه علم گیاه‌شناسی فراهم می‌شد، در ایران تحول قابل‌ملاحظه‌ای مشهود نبود. از این رو در همین سال‌ها جاذبه‌های گیاه‌شناسی ایران، موجب انجام مسافرت‌های متعدد گیاه‌شناسان اروپایی به ایران گشت، سرآغاز این سفرها احتمالاً در سال 1684 میلادی بود که دکتر کمپفر آلمانی به جنوب قفقاز، رشت، قزوین، اصفهان، شیراز و کرانه‌های خلیج‌فارس رفت (جم زاد، 1387). از گیاه‌شناسان دیگری که در این زمینه فعالیت کرده‌اند محققان زیر قابل‌ذکرند: گملین آلمانی (74-1770 میلادی)، آندره میشو فرانسوی (84-1770)، الیویه و برونی‌یر فرانسوی(97-1796)، سیوویتس مجارستانی (1828)، اوشه الوای فرانسوی (37-1835)، تئودرکچی اتریشی (43-1842)، دکتر بوزه، از اهالی ریگا (لتونی) (49-1847)، دکترستاکس انگلسیی (1851-1850)، پروفسور ‌هاوسکنخت آلمانی (67-1865)، فن بونژ (1858)، دکتر شتاپف، رئیس هرباریوم کیو لندن (1886-1885)، فرین (1894)، جیمز (1908)، شتراوس (1909-1879)، سین تنیس (1902)، ی. برنمولر، از اهالی وایمار آلمان (1939-1889)، پوپنوک (1913)، گاندژر (20-1919)، گروسهایم (1926)، گیلیات- سمیث (26-1925)، مکمیلان (1927)، چیک (1928)، هرنر (1928)، دارلینگتون و کاوان (1929)، نابلک (29-1923)، راجر (1929)، باروز (1930)، فیلد و لازار (1934)، ترات (1934)، گیلی (1939)، بیگر (35-1932)، خانم دیلی (36-1933)، خانم لینزی (1936)، اروین گائوبا (40-1933)، کارل هینز رشینگر (77-1937)، کولتس (45-1940)، آیلیف (48-1946)، پل الن سوئیسی (1948)، پروفسور لئونارد بلژیکی (1948)، کونکل (1974)، ژ- ک. کلن فرانسوی (77-1970) (جم زاد، 1387). از گیاهشناسان ذکرشده فن بونژ (1858)، جیمز (1908)، برنمولر (1939-1889)، رشینگر (1965)، لئونارد (1972) و مارتین ال گرانت در سال 1964 از استان کرمان جمع‌آوری داشته‌اند. در سالهای 1345-1385 اساتید و کارشناسان ایرانی متعددی در رابطه با جمع‌آوری گیاهان ایران فعالیت داشته‌اند. و از گیاهشناسان ایرانی که از استان کرمان جمع‌آوری داشته‌اند: سید منصور میرتاج الدینی، احمدرضا خسروی (1995)، ایرانشهر و ترمه (1975)، مصطفی اسدی (1977)، حیدر برفه (1991)، رضا رمضانی‌نژاد (2007)، بهبودی (1949).
اولین موزه گیاه‌شناسی و هرباریوم رسمی ایران در سال 1312 شمسی توسط پرفسور گائوبای اطریشی در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران تأسیس شد (جم زاد، 1387). در استان فارس هرباریوم دانشگاه شیراز نیم‌قرن پیش توسط مارتین الف گرانت آمریکایی در سال 1963 میلادی (1342) تأسیس شد پس از آن دکتر ممتاز حسن بخاری استاد گیاه‌شناسی بخش زیست‌شناسی وقت کارهای گرانت را ادامه می‌دهد و به جمع‌آوری گیاهان از استان فارس و استان‌های مجاور می‌پردازد (1988-1972) در سال 1368 توسط آقای دکتر خسروی کارهای جمع‌آوری و شناسایی گیاهان ادامه پیدا می‌کند و تا به امروز ادامه دارد، هم‌ اکنون نزدیک 100 هزار نمونه گیاهی در این هرباریوم نگهداری می‌شود.
1-5 منابع شناسایی فلور ایران
شناسایی گیاهان و تشخیص نام علمی آن‌ها یکی از فرایندهای مهم سیستماتیک گیاهی است که انجام دقیق آن مستلزم شناخت منابع معتبر، دسترسی به این منابع، و توان استفاده از آن‌هاست. منابع شناسایی گیاهان متنوع‌اند و انواع کتب مرجع، فلورها، تک‌نگاره‌ها، هر باریوم‌ها، اندکس ها، باغ‌های گیاه‌شناسی و غیره در زمره آنها قرار می‌گیرند. برای شناسایی گیاهان خودروی در ایران منابع معتبری وجود دارد که با استفاده درست از آنها می‌توان به شناسایی دقیق گیاهانی که در کشور می‌رویند دست‌یافت. منابع به 7 گروه زیر قابل‌تقسیم‌اند:
1-باغ‌های گیاه‌شناسی ایران: در ایران متأسفانه باغ‌های گیاه‌شناسی بزرگ، به شکلی که در برخی کشورها وجود دارد احداث نشده است و تنها می‌توان باغ گیاه‌شناسی ملی ایران را نام برد که از ابتدا برای این طرحی شده و دارای بخش‌های متنوع است.
2-هرباریوم های ایران: هرباریوم ها از منابع مهم شناسایی فلور هر منطقه به شمار می‌روند و از وظایف آنها ساماندهی فعالیت‌های گیاه‌شناسان در رابطه با فلور هر منطقه است.
3-کتب مرجع: برای شناسایی گیاهان و کارهای فلورستیکی نقش کلیدی دارند و انواع کلیدهای شناسایی، فرهنگ‌های اصطلاحات و واژه‌های گیاه‌شناسی، قواعد و مقررات مربوط به نام‌گذاری و از این قبیل منابع را شامل می‌شوند.
4-کتب فلور: برای شناسایی گیاهان ایران مورد استفاده قرار می‌گیرند. برخی از فلورهای مهم عبارت‌اند از: فلور ایرانیکا (رشینگر، 2005-1963)، فلور ایران (پارسا، 1950-1943)، رستنی‌های ایران (مبین، 1376-1354)، فلور ایران (اسدی، 1384-1367)، فلور رنگی ایران (قهرمان، 1378-1356) و فلورهای مرتبط با رستنی‌های ایران که برای کمک به شناسایی گیاهان بومی ایران استفاده از فلورهای کشورهای هم‌جوار و برخی از فلورهای دیگر مثل فلور ترکیه و عراق مفید است.
5-تک‌نگاره‌ها: تک‌نگاره‌های مربوط به بررسی یک جنس در جهان می‌توانند برای شناخت گیاهان ایران مورداستفاده قرار گیرند.
6-نمایه‌ها (اندکس ها): دو نمونه از نمایه‌های معتبر و مهم دنیا عبارت‌اند از: اندکس کیو (کیو، 1885-1753) و اندکس هرباریوم (لانجاوو و استافلو، 1976-1954).
7-مجلات و نشریه‌های علمی (ژورنال‌ها) (یوسفی، 1388).
1-6 نواحی فلورستیک ایران
اولین بار شائو (1823)، جغرافیدان دانمارکی کره زمین را به 25 قلمرو تقسیم نمود. بعد از وی افراد مختلفی رویش‌های کره زمین را طبقه‌بندی نمودند و هر یک سیستم خاصی را ارائه دادند. فلور ایران به دو قلمرو هولارکتیک و پالئوتروپیک تعلق دارد. طبقه‌بندی زیر که حاصل جمع‌بندی نظرات پژوهشگران متعدد از جمله زهری (1973) است با واقعیات فلور ایران سازگاری بیشتری دارد و کاربردی‌تر است.
I. قلمرو هولارکتیک
زیر قلمرو بورآل
ناحیه اروپا –سیبری
زیر ناحیه پونتیک (دریای سیاه)
حوزه اکسین –هیرکانی
زیر حوزه هیرکانی
زیر قلمرو تتیان (مدیترانه قدیم)
ناحیه ایران –تورانی
حوزه ایران –آناتولی
زیر حوزه ارمنستان –ایران
زیر حوزه کردستان –زاگرس
زیر حوزه ایران مرکزی
II. قلمرو پالئوتروپیک
زیر قلمرو آفریقا
ناحیه صحرا –سندی (سودانی)
حوزه نوبو –سندی
شکل 1- 1: نقشه نواحی فلورستیک آسیای جنوب غربی (زهری 1973 با تغییرات جزئی):
I. حوزه‌های فلورستیک از قلمرو هولارکتیک:
I.A. حوزه اکسین – هیرکانی از ناحیه اروپا – سیبری
I.B. حوزه مدیترانه‌ای
I.C. – زیر ناحیه صحرا-عربستان شرقی از ناحیه صحرا – عربستان
I.D1- حوزه مزوپوتامی (بین‌النهرین) از ناحیه ایران- تورانی
I.D2- حوزه ایران – آناتولی از ناحیه ایران- تورانی
I.D3- حوزه تورانی
II. حوزه‌های فلورستیک از قلمرو پالئوتروپیک: II.A2 – حوزه نوبو – سندی از ناحیه سودانی
1-7 معرفی استان کرمان:
استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و با مساحت 183193 کیلومتر‌مربع وسعت، 11 درصد از خاک کشورمان را به خود اختصاص داده و دومین استان کشور از نظر وسعت است
استان کرمان یکی از مرتفع‌ترین استان‌های کشور در ناحیه کویری و کم‌آب ایران است. به طور کلی ناهمواری‌های استان کرمان را از نظر جغرافیایی و ویژگی‌های خاص منطقه‌ای می‌توان به دو دسته کوهستان‌های مرتفع و سرزمین‌های نسبتاً هموار و پست تقسیم‌بندی نمود.
بخش وسیعی از کوهستان‌های مرتفع استان کرمان به صورت رشته کوه‌های عظیم از محدوده شمال و شمال غرب استان شروع شده و با جهت شمال غربی به جنوب شرقی در مرکز استان گسترش یافته‌اند. این ارتفاعات از شرق به چاله لوت، از شمال چاله رفسنجان – انار، از غرب کفه نمکی سیرجان و از جنوب به چاله جازموریان محدود شده‌اند. پهنه‌های کم و بیش وسیع و نسبتاً هموار استان کرمان را که سبب جدایی کوهستان‌ها از یکدیگر شده‌اند.
شکل 1-2: نقشه ناهمواری‌های استان کرمان
1-7-1 آب و هوای استان کرمان
آب و هوای استان کرمان به علت وسعت منطقه، وجود پستی و بلندی‌ها و شرایط خاص اقلیمی، در نواحی مختلف کاملاً متفاوت است. دشت‌های وسیع استان کرمان توسط رشته کوه‌های زاگرس از یکدیگر جدا می‌شوند. هم‌جواری با پدیده‌هایی نظیر کویر در شرق و دریا در جنوب سبب شده است نواحی مختلف این استان تحت تأثیر جریان‌های گوناگون آب و هوایی قرار گیرند. به طور کلی استان کرمان دارای سه منطقه متفاوت اقلیمی به شرح زیر است:
1- اقلیم نیمه استوایی (شامل نواحی جیرفت و کهنوج)
2- اقلیم کویری (شامل نواحی حاشیه بم و شهداد)
3- اقلیم معتدل و سردسیری (شامل نواحی کوهستانی)
به طور کلی عوامل مؤثر بر تنوع آب و هوایی استان کرمان را می‌توان عرض جغرافیایی، اختلاف ارتفاع، نوع توده هوا و وجود پهنه خشک لوت در شرق استان دانست.
1-8- معرفی منطقه مورد مطالعه
1-8-1- موقعیت جغرافیایی شهربابک:
شهربابک در 30 درجه و 7 دقیقه طول جغرافیایی و 30 درجه و 6 دقیقه و 30 ثانیه عرض جغرافیایی قرار دارد. این شهرستان در غرب استان کرمان قرار گرفته و از شمال به استان یزد و از مشرق به شهرستان رفسنجان و از جنوب به شهرستان سیرجان و از مغرب به استان‌های یزد و فارس محدود می‌شود. ارتفاع متوسط مرکز شهر از سطح دریا 1840 متر می‌باشد. شهربابک فاصله 240 کیلومتری از یزد و 250 کیلومتر از کرمان و 100 کیلومتر از سیرجان بر سر جاده مهم و ترانزیتی بندرعباس به تهران قرار گرفته است (ملک عباسی، 1389).
شکل 1-3: نقشه موقعیت شهرستان شهربابک در استان کرمان
1-8-2- آب و هوای شهربابک:
آب و هوای نواحی دشت شهرستان شهربابک از نوع نیمه بیابانی و آب و هوای مناطق کوهستانی آن معتدل کوهستانی می‌باشد. آب و هوای نیمه بیابانی بیشتر در نواحی دشت حکومت دارد و مقدار باران سالانه‌ی آن کم است (حدود140-120میلیمتر) که باعث رطوبت ناکافی در منطقه و اختلاف شدید درجه حرارت بین سردترین و گرمترین ساعات شبانه روز می‌شود. کمی باران سبب فقر پوشش گیاهی و مراتع گشته و فرسایش بادی نیز در آن به چشم می‌خورد. آب و هوای کوهپایه‌ای بیشتر در مناطق کوهستانی شهربابک حکم‌فرمایی دارد که از ویژگی‌های آن زمستان‌های سرد و یخبندان و تابستان‌های معتدل می‌باشد. نزولات آسمانی بیشتر به صورت برف و تگرگ بوده و ارتفاعات بلند بعضی از کوه‌های شمال و شمال غربی شهرستان را در بر می‌گیرد. میزان بارش در نواحی کوهستانی شهربابک بیش از340 تا 400 میلی‌متر به ثبت رسیده است (ملک عباسی، 1389).
1-8-3- زمین‌شناختی کمربند (ارومیه – بزمان):
در کره زمین چند کمربند چین‌خورده3 وجود دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها کمربند چین‌خورده مدیترانه – هیمالیا – اندونزی یا به عبارت دیگر آلپ – هیمالیا است. اهمیت این کمربند چین‌خورده در این است که از اقیانوس اطلس تا اقیانوس آرام کشیده شده است و پلاتفرم اوراسیا در شمال را از پلاتفرم گندوانا در جنوب جدا می‌کند . ایران در بخش میانی این کمربند بین هیمالیا در شرق و آلپ در غرب قرارگرفته است (محمودی میمند، 1372). فعالیت‌های آتشفشانی در ایران مرکزی به نام کمربند آتشفشانی ارومیه – بزمان به صورت رشته‌کوه‌هایی از آذربایجان (سهند و سبلان) تا بزمان در بلوچستان امتداد دارد (طالقانی، 1382). این کمربند از چند سکانس آتشفشانی تشکیل شده که عبارتنداز:
1- سنگ‌های آتشفشانی پالئوژن که می‌توان در کمان ماگمایی ارومیه -بزمان به ویژه در نواحی شهربابک، اردستان، کاشان، آران، ساوه و غیره دید و در بعضی نقاط (شهربابک) سنگ‌های زیر
اشباع قلیایی (فنولیت، تفریت، بازانیت) در کنار سنگ‌های فوق اشباع (داسیت ها) دیده می‌شوند.
2- ستبرترین واحدهای آتشفشانی ایران، به سن ائوسن هستند که به‌ویژه در کمان ماگمایی ارومیه – بزمان، کوه‌های خاور ایران، بلوک لوت، جنوب بینالود، بخش جنوبی البرز و شمال باختری آذربایجان رخنمون دارند «در ایران مرکزی».
3- «در کمان ماگمایی ارومیه – بزمان» مخروط بزرگ آتشفشان کوه مزاحم، از جمله آتشفشانی های نئوژن شمال شهربابک است که با مواد آتشفشانی (داسیت و داسیتویید) و آذرآواری آغاز می‌شود و با کنگلومرا و ماسه سنگ و سرانجام با 20 متر روانه آندزیتی پوشیده می‌شود (اسدی، 1388).
شکل 1-4: موقعیت کمربند ماگمایی ارومیه- بزمان
1-8-4- مهم‌ترین پدیده‌های ژئوتوریسمی کمربند ارومیه- بزمان در محدوده شهرستان شهربابک:
1-چهره ظاهری کوه‌ها در محدوده شهرستان عمدتاً به صورت دیوارهای بلند و طویل و قله‌های منفرد آتشفشانی در بین آن‌ها می‌باشد. معروف‌ترین قله‌های کمربند ارومیه – بزمان در این محدوده عبارت‌اند از قله کوه ایوب، مدوار، محمدآباد، نرکوه جوزم، مزاحم، سرا.
2- آتشفشان زیبای آبدر(مزاحم) واقع در این کمربند و در محدوده شهرستان شهربابک یکی از آتشفشان ها ی معروف رشته ارومیه – بزمان است که محدوده‌ای به وسعت حدود 300 کیلومترمربع را می‌پوشاند آخرین فازهای فعالیت این آتشفشان را مربوط اواخر دوره پلیوسن می‌دانند (احمدی‌پور، 1372).
3- وجود دو آتشفشان بسیار زیبا به نام آوج بالا و آوج پایین در شمال شهربابک در مجاور شهر دهج از توابع شهرستان شهربابک زیبایی خاصی را به این منطقه داده است این دو آتشفشان در مجاور هم با مخروط‌های کامل که عمدتاً از مواد پیروکلاسیک می‌باشند تشکیل شده‌اند مخروط این آتشفشان ها از زیباترین و جوان‌ترین مخروط‌های آتشفشانی ایران بشمار می‌روند قطر دهانه این مخروط‌های آتشفشانی در حد چند صد متر بوده و قطر قاعده آن‌ها نیز از یک و نیم کیلومتر تجاوز نمی‌کند و به همین دلیل مخروط‌های زیبایی را بوجود آورده‌اند (اسدی، 1388).
1-9- ویژگی‌های منطقه آبدر:
در داخل کالدرای بزرگ آتشفشان آبدر چند قله آتشفشانی با ارتفاع 3000 متر قرار دارد. دیوارهای ریزشی این کالدرا در بخش شرقی و جنوبی آن ارتفاعات پرشیب و زیبایی را بوجود آورده‌اند، در داخل دهانه به دلیل شرایط مطلوب آب و هوایی روستا زیبای آبدر شکل گرفته است. این دهانه زیبا از طریق یک دره گسلی که امتداد شمالی – جنوبی دارد به بیرون و به سمت جنوب راه دارد و زهکشی بخش عمده دهانه از طریق این دره صورت می‌گیرد؛ دره مذکور در بالادست رودخانه‌ای قرار دارد که رودخانه آبدر نامیده می‌شود؛ حاشیه این دره تراس‌بندی شده و با کاشت درختان بادام مناظر زیبایی را به خود اختصاص داده است. آتشفشان آبدر به علت برخورداری از ارتفاع زیاد و بهره‌مندی از رطوبت بیشتر نسبت به سایر بخش‌های شهرستان و پوشش گیاهی مناسب یکی از دهانه‌های منحصر به فرد آتشفشانی است که در آن آبادی‌های دهستان آبدر شکل گرفته‌اند.
شکل 1-5: نقشه زمین‌شناسی، آتشفشان آبدر (مزاحم)
1-10- اهداف و ضرورت انجام پروژه:
در حال حاضر طرح‌های متعددی در زمینه گیاه‌شناسی در کشور در حال اجرا می‌باشند که برخی از آنها توسط مؤسسات تحقیقاتی و گروهی در قالب پایان‌نامه‌های دانشجویی با همکاری دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی و گروهی دیگر توسط دستگاه‌های اجرایی با همکاری دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در دست اجرا می‌باشند. شاخص‌ترین این طرح‌ها عبارت‌اند از:

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

1- طرح تهیه فلور ایران
2- طرح تهیه فلور های استانی
3- مطالعات فلورستیک مناطق حفاظت‌شده ( توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست)
4- و…
با توجه به اینکه منطقه مورد مطالعه جزء مناطق حفاظت شده کشور نیست و بررسی فلورستیکی تاکنون روی آن صورت نگرفته است مطالعه فلورستیکی منطقه ضروری است. در این تحقیق گیاهان منطقه آبدر طی سال‌های 92 و 93 جمع‌آوری شد. مهم‌ترین اهمیت این مطالعه شناسایی و ایجاد زمینه برای حفاظت بهتر از فلور منطقه است. و از دیگر اهداف این پروژه:
» تهیه فهرستی از گونه‌های گیاهی منطقه
» بررسی زیستگاه‌ها و ریززیستگاه‌های منطقه مورد مطالعه
» تعیین جوامع گیاهی منطقه مورد مطالعه
» بررسی تأثیر شرایط اکولوژیکی بر تنوع و پراکنش گیاهان در منطقه
فصل دوم
مواد و روش‌ها
2-1 مطالعات صحرایی
با حضور در منطقه از زمستان 1391 تا مردادماه 1393 جمع‌آوری گیاهان انجام شد. در طی این مدت در فصل‌های مختلف سال و زمان‌های مختلف به منطقه مراجعه شده و اقدام به جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی شد. نمونه‌ها در206 ایستگاه مختلف جمع‌آوری شدند و با کمک دستگاه GPS ارتفاع، طول و عرض جغرافیایی هر ایستگاه مشخص شد. بعلاوه تیپ‌های گیاهی هر منطقه مشخص گردید و زیستگاه و ریز زیستگاه هر گونه نیز یادداشت شد. نمونه‌برداری و جمع‌آوری با استفاده از گیاه کن، بیلچه، تیشه و قیچی باغبانی صورت گرفت و نمونه‌های جمع‌آوری شده شماره‌گذاری و دسته‌بندی شد شماره هر گیاه بیانگر خصوصیات ایستگاه و تاریخ جمع‌آوری بود. سپس نمونه‌ها پرس شد مقوای خشک‌کن نمونه‌ها با توجه به نوع نمونه گیاهی هرروز تعویض می‌شد که خشک شدن نمونه‌ها از یک روز برای گیاهان علفی تا سه هفته برای گیاهان گوشتی و آبدار به طول می‌انجامید. حین جمع‌آوری و پس از پرس نمودن نمونه‌ها برای مستندساز کردن آنها عکس تهیه شد. نمونه‌های خشک‌شده جهت انجام مطالعات بعدی دسته‌بندی شده و به هرباریوم دانشگاه شیراز منتقل شد. نمونه‌برداری تقریباً از انواع زیستگاه‌ها و شیب‌های مختلف موجود در منطقه انجام شد. با این حال سعی شد که نوع نمونه‌برداری یک خط ترانسکت در طول کوه باشد تا نحوه‌ی تغییر پوشش گیاهی با تغییر ارتفاع بررسی گردد.
2-2- مطالعات آزمایشگاهی
2-2-1- شناسایی نمونه‌ها
نمونه‌های گیاهی جمع آوری شده در آزمایشگاه با کمک میکروسکوپ تشریح مورد مطالعه و بررسی قرار گرفتند. مرحله اول در شناسایی استفاده از اجزای مهم گیاه مثل گل و تشخیص تیره گیاه مورد نظر و سپس تشخیص جنس و گونه بود. به منظور شناسایی نمونه‌ها تا رتبه گونه از منابعی چون فلور ایرانیکا (Rechinger, 1963-1999)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1985) و فلور عراق (Townsend, 1966-1985) استفاده شد.
2-2-2- شناسایی شکل زیستی هر گونه
برای تعیین فرم رویشی از روش رانکیائر (1937) استفاده گردید، یکی از مشهورترین فنون ساختاری توصیف پوشش گیاهی، روش فرم رویشی رانکیائر است. وی بر اساس محل ظهور جوانه‌های رشد در هر گونه یک طیف بیولوژیک را ارائه نمود. طبقه‌بندی فرم رویشی رانکیائر بر این فرض است که مورفولوژی گونه‌ها با عوامل آب و هوایی کاملاً مرتبط است.
گروه‌های اصلی طبقات رانکایر عبارت‌اند از:
گروه 1: فانروفیت ها، گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آن‌ها بالاتر از 25 سانتی‌متر از سطح زمین قرار گرفته است.
گروه 2: کاموفیت ها، گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آن‌ها کمتر از 25 سانتی‌متر از سطح زمین قرار گرفته است.
گروه 3: همی کریپتوفیت‌ها، گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آن‌ها در نزدیک سطح زمین قرار گرفته است.
گروه 4: کریپتوفیت‌ها، یا ژئوفیت‌ها، گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آن‌ها در زیر خاک یا آب قرار گرفته است.
گروه 5: تروفیت‌ها، گونه‌هایی هستند که دوره نامساعد را به صورت دانه می‌گذرانند و لذا جزء گونه‌های یک‌ساله می‌باشند
2-2-3- تعیین کرولوژی گونه‌ها
مشخص کردن منطقه‌ی فیتو جغرافیایی که گونه گیاهی به آنجا تعلق دارد کورولوژی نام دارد. در این پژوهش کرولوژی هرگونه نیز مشخص و یادداشت گردید.
2-2-4- شناسایی زیستگاه‌ها
برای شناسایی زیستگاه‌ها از سیستمEUNIS (Davies, 2004) استفاده شد بر طبق آن دنیا را به ده زیستگاه اصلی تقسیم می‌کند. . در این طبقه بندی‌ها زیستگاه‌ها به صورت سلسله مراتبی طبقه‌بندی می‌شوند. گر چه این طبقه‌بندی‌ها برای کشورهای دیگر تهیه شده، اما رتبه‌های بالای آن برای کشور ایران نیز قابل استفاده است. در دستور العمل برای شناسایی زیستگاه‌ها در هر رتبه از یک کلید طبقه‌بندی زیستگاهی اتحادیه اروپا (EUNIS) استفاده می‌شود که در شکل (1-2) کلید ارائه شده برای رتبه 1 نشان داده شده است.
زیستگاه‌های ارائه شده در رتبه 1 در بر دارنده:
-A زیستگاه‌های دریایی (Marine habitat)، -B.زیستگاه‌های ساحلی (Coastal habitat)، –Cآب‌های سطحی (Inland surface water)، -D مرداب‌ها، باتلاق‌ها و لجنزار‌ها (Mires, bogs and fen)، -Eچمنزار‌ها و زمین‌هایی با غالبیت علف‌های پهن برگ، گلسنگ و خزه‌ها (Grassland and lands dominated by forb, moss or lichens)، -Fخلنگ‌زار، بوته‌زار و توندرا (Heathland scrub and tundra)، -G جنگل‌های فشرده، جنگل‌های تنک و سایر زمین‌های پوشیده شده توسط درخت (Woodland, forest and other wooded land)، -H زمین‌های بدون پوشش یا با پوشش اندک (Inland unvegetated and sparsely vegetated habitat)، -I زیستگاه‌هایی که به طور منظم یا نامنظم باغبانی و کشاورزی در آن‌ها صورت می‌گیرد (Regularly or recently cultivated or agricultural, horticultural and domestic habitat)، -Jزیستگاه‌های صنعتی، ساختمانی و دیگر زیستگاه‌های مصنوعی(43).
شکل 2-1: کلید شناسایی زیستگاه‌های رتبه 1 بر اساس طبقه بندی EUNIS
2-2-5- تعیین پوشش گیاهی منطقه
در منطقه مورد مطالعه جامعه گیاهی براساس گونه غالب که بیشترین درصد تاج‌پوش را به خود اختصاص می‌داد، تعیین شد.
2-2-6- تهیه بانک اطلاعات
در نهایت تمام مشخصات نمونه‌های شناسایی شده در یک بانک اطلاعات در نرم‌افزار اکسس وارد شد. اطلاعات بدست آمده از قبیل : نام تیره، جنس، گونه، نام جمع اوری کننده، ارتفاع و طول و عرض جغرافیایی شیب و زیستگاه و غیره با کمک نرم‌افزار اکسس در بانک اطلاعات تنظیم گردید.
شکل 2-2: بانک اطلاعات گونه‌ها
2-2-7- تهیه برچسب‌های شناسایی نمونه‌ها
سپس برخی اطلاعات کلیدی به همراه نام شناسایی کننده جهت تهیه‌ی برچسب برای هر نمونه به کمک نرم‌افزار Word مورد استفاده قرار گرفت.
شکل 2-3: برچسب نمونه‌های هرباریومی
2-2-8- انتقال نمونه‌ها به هرباریوم
تمام نمونه‌ها و دوپلیلیکیت های آنها پس از تنظیم نهایی و نصب برچسب‌های شناسایی بر آنها جهت نگهداری تحویل هرباریوم دانشگاه شیراز گردید.
شکل 2-4: نمونه هرباریوم
بعد از شناسایی گیاهان و تهیه بانک اطلاعات، فهرستی از گونه‌های گیاهی منطقه همراه با فرم رویشی و کرولوژی آنها تهیه شد.
.
فصل سوم
نتایج
3-1- نتایج مطالعات فلوریستیکی
با 21 بار حضور در منطقه نمونه‌ها در206 ایستگاه مختلف جمع‌آوری شدند.
شکل 3-1: تصویر ماهواره‌ای از منطقه مورد مطالعه هم را با موقعیت و شماره‌ی ایستگاه‌های جمع‌آوری نمونه‌ها (برگرفته از Google earth)
زمان گلدهی و میوه دهی در منطقه بیشتر در 3 ماه‌ی نخست سال (بهار) بوده است (78% گلدهی و 73% میوه دهی) که با توجه به میزان بارندگی و دمای هوا در ماه‌های مختلف قابل توضیح است (شکل 3-2 و 3-3).
شکل 3-2: نمودار میزان گلدهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری گیاه
شکل 3-3: نمودار میزان میوه دهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری گیاه
نمونه‌های جمع‌آوری شده، مورد شناسایی قرار گرفتند (جدول 1پیوست). در مجموع 413 نمونه از منطقه جمع‌آوری گردید. بررسی فلور این منطقه 222 گونه که به 47 تیره و 163 جنس تعلق داشتند را نشان می‌دهد. گیاهان گل‌دار در منطقه غالب بودند که گیاهان دولپه با 40 تیره، 140 جنس و 194 گونه متنوع‌ترین بوده و پس از آن گیاهان تک‌لپه‌ای با 6 تیره، 22 جنس و 27 گونه قرار می‌گیرد. نهانزادان آوندی با یک گونه در محل حضور داشتند. (جدول3-1).
جدول 3-1: تعداد جنس و گونه‌ی مربوط به هر کدام از گروه‌های گیاهی
گروه‌های گیاهی تیرهجنسگونهدولپه40140194تک‌لپه62227نهانزادان آوندی111مجموع47163222
شکل 3-4: نمایش سهم هر یک از گروه‌های گیاهی در پوشش منطقه برحسب درصد
غنی‌ترین تیره‌های گیاهان آوندی از نظر تعداد گونه و جنس، تیره Asteraceae با 18 جنس 24 گونه است و پس از آن تیره‌های Brassicaceae (18 جنس و 23 گونه)، Lamiaceae (12 جنس و 19 گونه)، Poaceae (14 جنس و 18 گونه)، Caryophyllaceae (9 جنس و 13 گونه)، Rosaceae (8 جنس و 12 گونه)، Fabaceae (7 جنس و 12 گونه)، Apiaceae (8 جنس و 10 گونه) و Boraginaceae (6 جنس و 7 گونه).

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید